ԱՏԱՄՆԱԲՈՅԺՆ ԱՐԵՒԵԼԵԱՆ

ԱՏԱՄՆԱԲՈՅԺՆ ԱՐԵՒԵԼՅԱՆ ԱՐԱՐՈՒԱԾ ԱՌԱՋԻՆ ԱՆՁԻՆՔ ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, Ատամնաբոյժ, 45 տարու ՄԱՐԹԱ, Անոր կինը, 60 տարու ԵՐԱՆԵԱԿ, Աղջիկը ԹՈՎՄԱՍ, Վաճառական, 70 տարու ՍՈՖԻ, Անոր կինը, 40 տարու ՄԱՐԳԱՐ, Երանեակի նշանածն ԼԵՒՈՆ, Երանեակի սիրականը ՆԻԿՈ, Թափառնիկոսի ծառայ ԿԻՐԱԿՈՍ, Թովմասի ծառայ ՄԱՐԿՈՍ, Աղքատ գործաւոր Պարահանդէսի մէջ պարողներ Տեսարանն է ի Կ. Պոլիս Ա. Բ. Ե. արարուածները Թափառնիկոսի տան մէջ, Գ֊ը Թովմասի, Դ֊ը պարահանդէսի մը մէջ կը կատարուին: ԱՐԱՐՈՒԱԾ ԱՌԱՋԻՆ Թափառնիկոսի տան մէջ սրահ մը, մէջտեղը սեղան` որու վրայ դրուած են գրքեր, մեծ ու փոքր շիշեր, չուաններ, դիտակ մը, ատրճանակ մը եւ գիր գրելու պիտոյք. պատէն հայելի մը կախուած. թիկնաթոռ եւ աթոռներ, աջ կողմը խուց մը. միջին դուռ: ՏԵՍԻԼ Ա. ՄԱՐԹԱ գիշերուան հագուստով, վերջը ՆԻԿՈ ՄԱՐԹԱ բարկութեամբ ներս կը մտնէ ծառան կանչելով Նիկո… Նիկո… Աս վերջապէս դիմանալու բան չէ, ալ համբերութիւնս հատաւ, ամէն գիշեր սպասել եւ դարձեալ միս մինակ պառկիլ… շաբաթը գիշեր մը միայն տունը կը պառկի, միւս գիշերները… չգիտեմ ուր: Պիտի հարցնեմ իրեն, նայիմ, գերի առաւ զիս այս տանը մէջ… ստակովս գերի ըլլալ չեմ ուզեր: Ոչ… գիտեմ իս ինչու համար միս մինակ կը թողու, վասնզի ես ալ ծերացած եմ, թէ որ տասնուվեց տարու օրիորդ մը ըլլայի, աս ճամբան չէր բռներ: Իսկ եթէ օրէնքը այսպէս կը պատուիրէ, որ կանայք երիտասարդութեան ատեն սիրուին, եւ ծերութեան ատեն նախատուին, ըսելիք չունիմ. բայց կ՚ուզեմ գիտնալ թէ որ օրէնքն է այս… միթէ Սահմանադրութիւնը կը տայ այս պատուէրը. որ յօդուածին մէջ կը գրէ… տեսէք մէյ մը եւ պոռացէք թէ ազգը յառաջադիմութեան ասպարէզին մէջ կը քայլէ… բոկ ոտքով: Ով յառաջադիմութիւն, հայութիւնը պոչդ կախած գետնաքարշ ուր կը տանիս, այդպիսի հապճեպով դէպի ուր կը դիմես. մի, մի այնքան շուտ վազեր, վասնզի բեռդ ծանր է, կը յոգնիս եւ ճամբու վրայ կը մնաս, եւ հայութիւնը կռնըկի վրայ կ՚իյնայ… պոչ ի ձեռին: Տեսէք, կնիկնին ծերութեան ատեն ասանկ երեսի վրայ կը թողուն, եւ իրենք գեղեցիկ ու երիտասարդ… ուհիներու քծնելու կ՚երթան… ահ բոլոր անդամներս կը դողան: ( Աթոռի մը վրայ կը նստի: Այս միջոցին Նիկո միջին դրան առջին կ՚երեւի, ձեռքը կօշիկ մը` զոր վրձինով կը ներկէ )։ Ես ալ երիտասարդութեանս ատեն երբ տասնուվեց տարու էի, անանկ աղուոր աղջիկ մ՚էի որ, բոլոր աշխարհ ճամբուս վրայ կը սպասէր զիս տեսնելու համար. այն ատեն չէի կրնար, եթէ ուզէի, մէկու մը հետ սիրահարութիւն ընել. օր մը աչւըներս վեր առած մէկուն երեսը նայած չունիմ, որովհետեւ մայրս այսպէս կը պատուիրէր, որովհետեւ պարկեշտութիւնը ասանկ կը պահանջէր: Բնաւ չեմ մոռնար, եկեղեցիէն ելած ժամանակս բոլոր եկեղեցպանները դրան առջին կը շարուէին եւ իբր թէ իրարու հետ կը խօսակցէին, քանի քանի անգամներ եւ ականջներովս լսած եմ, որ անկէ անցած ժամանակս իրարու կ՚ըսէին. «Ընկեր, նայէ սա կնիկը որքան աղուոր է, հազար ոսկի կու տայի ասանկ կին մը ունենալու համար. տես աչքերը որքան հրապուրիչ են, այտերը որքան կարմիր են»: Ասոնք իրաւ էին, վասնզի ան ատեն վարդի պէս այտեր ունէի. ետքէն ուրիշ մը կ՚ըսէր. «Եղբայր, տես ինչպէս սեւ են մազերը, ինչպէս ճերմակ են ձեռքերը, որքան փոքր են ոտքերը»: Ասոնց ամէնն ալ ճշմարիտ էին. բայց ես առանց նայելու ճամբաս կը շարունակէի, եւ ինքը հիմա զիս մինակ կը թողու ասանկ: Արդարեւ իրմէ տասնհինգ տարու մեծ եմ, բայց իր օձիքէն բռնելով` եկուր ինձի հետ կարգուէ չըսի իրեն. ինքը յօժար կամքով եւ մանաւանդ աղաչելով ամուսնացաւ հետս, վասնզի աղուոր էի… վասնզի հարուստ էի… վասնզի ուսումնական էի…, վասնզի ստակ ունէի… վասնզի… վասն… ինչ գիտնամ, խել մը աղուոր բաներ ունէի, եւ հիմա ամէն գիշեր գլուխն առնէ երթայ, ակռայ պիտի քաշեմ ըսելով… ( Կ՚երգէ ): Ոչ, ոչ, չեմ ուզեր, Որ ամէն գիշեր, էրիկս դուրս երթայ, Եւ քաշէ ակռայ: Այո, գալուն պէս, Յայտնեմ ամէն բան Թող գիտնայ թէ ես Մարդ եմ, չեմ անբան։ ( Նիկոն տեսնելով ) Հիմա կու գաս: ՆԻԿՈ Տիկին, ես հոս էի… ՄԱՐԹԱ Հոս էիր, երբ եկար: ՆԻԿՈ Երբ տասնուվեց տարու աղուոր աղջիկ մ՚էիր, եւ բոլոր եկեղեցպանները ճամբուդ վրայ կը սպասէին քեզ տեսնելու համար, ես այն ատենէն ի վեր հոս եմ, տիկին, ձեզի կը սպասեմ: ՄԱՐԹԱ Սուրճս բեր: ՆԻԿՈ Տիկին… ( Կ՚երթայ ): ՄԱՐԹԱ Այս ամէնը մէկդի թողունք: Չէր գիտեր, որ իրմէ շուտ պիտի ծերանամ, այս յանցանքը իմս է չէ նէ բնութեան, որուն ինքը ֆաթուրա կ՚ըսէ, նաթուրա կ՚ըսէ. նաթուրայովը մէկտեղ գետինն անցնի: Ամուսին մը, որ իր կնկանը ստակովը հարստացեր է, վերջէն այս ընթացքը ձեռք առնու… ինչ անզգայութիւն… ինչ բարբարոսութիւն…: Փառք Աստուծոյ, կոյր չեմ, սապատող չեմ, մարմնոյս կողմէ պակասութիւն մը չունիմ, ( Հայելի կը նայի ) ինչ ունիմ.. : Ինչու համար չհաւնիր ինձի. մազերս միայն քիչ մը ճերմկցեր են, ինչ վնաս ունի: Ինչպէս որ տարւոյն ամէն մէկ եղանակը իւր գեղեցկութիւնը եւ յարգը ունի, միթէ տարիքն ալ չունի նոյն գեղեցկութիւնը. օրինակի համար, գարնան ատեն դալարեօք զարդարուած լեռ մը որքան որ գեղեցիկ տեսարան մը ընծայէ մեր աչքին, ձմեռ ատեն ալ երբ նոյն լեռը ձիւնով ծածկուի աղուոր չերեւար, բայց էրիկ մարդիկ միշտ գարունը կ՚ուզեն. ի վերայ այսր պէտք է գիտնալ, որ ամէն տարիք իր գեղեցկութիւնն ու յարգը ունի: Հասակը առած տիկիններէն ծափահարութիւն առնելու համար չեմ ըսեր, ես շողոքորթ չեմ, ճշմարիտը կը խօսիմ: Ահ… էրիկ մարդեր, ամէն տեղ կանայքը վար կը զարնէք, կը բամբասէք. հանդարտ եղիք, ալ ժամանակը հասաւ, որ անոնք ալ պիտի սկսին ձեր վարքը նկարագրելով գրքեր յօրինել, ահ, Թափառնիկոս, վրէժ պիտի լուծեմ քէնէ, վրէժ: ( Սեղանին վրայէն շիշ մը կ՚առնու եւ գետինը զարնելով կը կոտրէ ): ՆԻԿՈ, սուրճը բերելով Հրամմէ, տիկին: ՄԱՐԹԱ Թափառնիկոսը եկաւ: ՆԻԿՈ Տիկին ես հազիւ թէ անկողին մտած էի, դրան ձայնը առի` բա ա աթ. իսկոյն ոտք ելայ, սկսայ ճրագը փնտռել. այս միջոցին դարձեալ չրրրրրաթրարարաթրաթ, իբրեւ որոտումն երկնից, խելքս գլխէս թռաւ, ինչ ընեմ, գիշեր ատեն ճրագ չկայ, սենեկին դուռն ալ կորուսի, ծունկի վրայ գալով, «Ով Աստուած իմ, դուն ողորմէ» ըսելու չմնաց, դարձեալ թրրրաթ, կարծեցի որ տունը կը փլի… կամաց կամաց սենեկին դուռը գտայ, վարտիքս գլուխս անցուցի, փողոցին դուռը բանալուս պէս, աս ինչ կերպարանք է ( Բարձրաձայն ), էշ ( Ցած ) ըսաւ… ՄԱՐԹԱ, վախնալով Կորի գարշելի: ՆԻԿՈ, երթալով Վերջը ապտակ մը զարկաւ, ես ալ գացի պառկեցայ: ՏԵՍԻԼ Բ. ՄԱՐԹԱ, ԵՐԱՆԵԱԿ ԵՐԱՆԵԱԿ Բարեւ, մայրիկ, ինչ ունիս աս առտու. բարկացած կ՚երեւիս: ՄԱՐԹԱ Մ՚ըսեր բարկացած, այլ խելքը փախուցած: Երանեակ, հայրդ իւր ընտանիքին թշուառութիւն կը պատրաստէ իր անվայել վարքով, աս առտու, երբ արթնցայ ու զինքը սենեկին մէջ չտեսայ, կարծեցի որ տունը գլուխս փլաւ: Ուր գացեր է դարձեալ երէկ գիշեր: ԵՐԱՆԵԱԿ Անշուշտ հիւանդ նայելու գացած պիտի ըլլայ: ՄԱՐԹԱ Ինչ տեսակ հիւանդներ ունի, որ միշտ գիշեր ատեն կ՚երթայ նայելու: ԵՐԱՆԵԱԿ Ինքը կ՚ըսէ, որ ակռայի ցաւն շատ անգամ գիշերը կը հանդիպի, եւ թէ ցաւած ժամանակը պէտք է որ դարման մը ըլլուի շուտով: ՄԱՐԹԱ Ասոնց ամէնն ալ անտեղի բացատրութիւններ են. ես չեմ հաւտար: Այսօր պիտի խօսիմ հետը, կամ իր վարքը ուղղէ եւ կամ… ես գիտեմ ինչ ընելիքս, ասանկ ամուսնութիւն չըլլար: ( Երանեակը կը հառաչէ ) Ինչ ունիս, աղջիկս… ինչու կը հառաչես: ԵՐԱՆԵԱԿ Ոհ, մայրիկ, ինչպէս չհառաչեմ մինչդեռ ակներեւ կը տեսնեմ որ իմ ամուսնութիւնս ալ ձերինին պէս պիտի… պիտի… ՄԱՐԹԱ Ինչ կը խօսիս, Երանեակ, Մարգարը ազնիւ բնաւորութեան տէր… ԵՐԱՆԵԱԿ Ազնիւ բնաւորութեան տէր… ինչ ընեմ որ դրսեցի է… ես կ՚ուզէի Պոլսեցւոյ մը հետ եթէ հնար էր… ՄԱՐԹԱ Դուն ալ իմ բարկութիւնս աւելի եւս գրգռելու համար կ՚ընես այդ խօսքերը. ամբողջ տարի մ՚է որ հետը նշանուած ես եւ գոհ էիր, այսօր մէկէն ի մէկ պաղիլ, ինչ ունի տղան. քաղցրաբարոյ պատանի մ՚է: ԵՐԱՆԵԱԿ Ըհ, քաղցրաբարոյ, միշտ հին լաթեր կը հագնի, բնաւ նոր հագուստ մը տեսած չունիմ վրան. նշանուած մէկը անանկ պատռտած զգեստով պտըտի… ոչ, մայրիկ, ոչ, աւելի կը սիրեմ ամուրի մնալ, քան թէ Մարգարի պէս հնասէր մարդու մը հետ… հետ… ( Մեկուսի ) ահ, Լեւոն, Լեւոն…: ՄԱՐԹԱ Ալ պիտի բարձրացնեմ ձայնս, ապստամբ աղջիկ, դուն ալ գլուխ վերուցիր, չես հաւնիր նշանածիդ, որուն ազգասիրութիւնը… ԵՐԱՆԵԱԿ Ըհ, ազգասէր, միշտ հին լաթեր կը հագնի: Մեծ քիթ մը ունի, ճակատը դուրս ելած, կարճահասակ, մինչդեռ անդին լուսնի պէս աղուոր երիտասարդ մը… ՄԱՐԹԱ, բարկութեամբ Ինչ ըսիր, ինչ, անգամ մ՚ալ զուրցէ, շուտ եղիր: ԴՐՍԷՆ Թրի թա թա թի թա թա: ՄԱՐԹԱ Աներես աղջիկ, գնա սենեակդ քաշուէ, վերջը կը խօսիմ քեզի հետ: ( Երանեակ կ՚երթայ ): ԴՐՍԷՆ Թի թա թի թա թի թա թի… ՄԱՐԹԱ Շուտ եկուր որ տեսնես թի թա թի: ԴՐՍԷՆ Թի րա րա թի րա րու… ՄԱՐԹԱ Եկուր որ խօսք հասկնանք իրարու: ԴՐՍԷՆ Թի թա թա: ՄԱՐԹԱ Աստուած պատիժդ տայ: ՏԵՍԻԼ Գ. ՆՈՅՆ եւ ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ գիշերազգեստով ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Թի րա րա, բարեւ, անուշիկս: ՄԱՐԹԱ, մեկուսի Անուշիկը: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ինչու համար առանձին նստեր ես, նոնոշիկս: ՄԱՐԹԱ, բարկութեամբ Չեմ գիտեր: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Տիկինը այսօր բարկացած է, հա հա հա, ծերուկ տիկին: ՄԱՐԹԱ, բարկութեամբ Ծերուկ տիկին, եւ կը յանդգնիս: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Չյանդգնելու ինչ կայ: ՄԱՐԹԱ Կ՚ուզես որ բերանս բանամ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Բաց, որ հով առնես: ՄԱՐԹԱ Երկուշաբթի գիշեր ուր էիր: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Հիւանդ նայելու գացեր էի: ՄԱՐԹԱ Երեքշաբթի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Մէկուն ակռան քաշելու: ՄԱՐԹԱ Չորեքշաբթի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ակռայ լցնելու: ՄԱՐԹԱ Հինգշաբթի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ակռայ պարպելու, հա հա հա, մեր տիկինը օրացոյց է. շաբթուան բոլոր օրերը անսխալ կը ցցունէ: ՄԱՐԹԱ Այո, պարոն, օրացոյց մ՚եմ, եւ այնպիսի օրացոյց մը, որ մինչեւ վերջին շունչդ չպիտի փոխես: Երէկ գիշեր ուր էիր, ուր կորսուած էիր, որ ծակը մտած էիր: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Երէկ գիշեր կորսուած չէի, թատրոն մտած էի, ուր ազգային ներկայացում մը տուին: Հայ եղողը պէտք է ազգային հանդէսներուն ներկայ գտնուի: ՄԱՐԹԱ Առանց ինձի թատրոն կ՚երթաս: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Թատրոնը ծերերու համար չէ: ՄԱՐԹԱ հապա ձեզի համար, երթալ անկէ վարպետութիւններ սորվիլ. եւ ետքը ձեր կիները խաբել, վասնզի դուք միայն խաբելու եւ խնդալու կտորներու ուշ կը դնէք, ոչ թէ ամբողջ խաղին` որ լի է բարոյականութեամբ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Դուն ինչ կը ծախես: ՄԱՐԹԱ Ես ինչ կը ծախեմ, սրիկայ. դուն իմ ստակովս մարդ եղար, համբաւ ստացար, հիմա զիս միս մինակ թողլով, գլուխդ կ՚առնես թատրոն կ՚երթաս: ՚ ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ուրիշ անգամուն գլուխս քեզի կը ձգեմ անանկ կ՚երթամ: ՄԱՐԹԱ Կը ծաղրես զիս, խայտառակ, իմ ստակովս մարդ եղար: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Անցեալ օր աղուոր երգ մը լսեցի, մտիկ ըրէ, երգեմ նայէ ինչպէս պիտի հաւնիս: ( Կ՚երգէ ): Ստակով կնիկ մ՚առներ— —Իշխել կ՚ուզէ վրադ Առտու, ցերեկ, գիշեր— —Ապտակ կու տայ բադ, բադ: Ոհ գէշ ատեն— —Անշահ բան Իրաւ շատ— —Անպիտան: ՄԱՐԹԱ Մտիկ ըրէ, երկրորդ տունն ալ ես երգեմ, նայէ ինչ աղուոր է: ( Կ՚երգէ ): Առանց ստակի կնիկ— —Թէ որ առնել ուզես` Ծախես բաճկոն շապիկ— —Որ զինք սնուցանես: Գէշ ատեն, եւ այլն: Առանց ինձի թատրոն կ՚երթաս, այնպէս չէ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Այնպէս է: ՄԱՐԹԱ Պարոն, քեզի բան մը հարցնեմ, գիտես թէ ինչ է կին մը: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Այո, գիտեմ. կին մը իր ամուսնոյն գլխուն փորձանք է: ՄԱՐԹԱ Լեզուդ չորնայ, ինչպէս ալ առանց կարմրելու կը համարձակիս ըսելու թէ փորձանք է, մինչդեռ բոլոր աշխարհ կը վկայէ որ դուն իմ ստակովս մարդ եղար: Պատասխան տուր, նայիմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Տամ: ՄԱՐԹԱ Պապանձէ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Պապանձիմ: ՄԱՐԹԱ Բերանդ գոցուի, զրուցէ, գերի առիր զիս այս տանը մէջ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ինչու գերի պիտի ըլլաս. կին մը տան մէջ կահ կարասիք կը սեպուի: ՄԱՐԹԱ Կահ կարասիք. տեսէք ինչ պաղարեամբ պատասխան կու տայ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ էրիկ մարդիկ պաղարիւն են, կնիկները տաքարիւն կ՚ըլլան. ( Մեկուսի ) ամառը: ՄԱՐԹԱ Անօրէն մարդ, ըրածիդ կը հաւնիս, ամուսնութեան մէջ միշտ վէճ, կռիւ կը վայլէ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Առանց կռուոյ ամուսնութիւնը անլի կերակուրի կը նմանցնեն խոհարարները: ՄԱՐԹԱ Աղջիկ զաւակ ունիս, պէտք չէ որ խնամք ունենաս վրան, հոգաս եւ կառավարես զինքը: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Աստուած մարդս ազատ ինքնիշխան ստեղծեց. աղջիկս անձին տէրն է, կրնայ զինքը կառավարել. ես Աստուծոյ դէմ չեմ մեղանչեր: ՄԱՐԹԱ Գիտցիր որ այդ խօսքերը մահուանս պատճառ պիտի ըլլան. ասանկ կեանք անցունել չըլլար. ես ապրիլ կ՚ուզեմ, մանաւանդ շատ ապրիլ։ ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ինձի ինչ կ՚ըսես, Արուեստ երկայնակեցութեան կարդա: ՄԱՐԹԱ Լռէ, անգութ. ափսոս որ ինձի պէս պարկեշտ կին մ՚ունիս: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Քու տարիքիդ մէջ կանայք պարկեշտ ըլլալու են: ՄԱՐԹԱ Ալ բաւ է, պիտի լռես: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Դուն ալ լռէ: ՄԱՐԹԱ Ամուսնութեան կապը կամաց կամաց թուլնալ սկսաւ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Տաքէն անանկ կ՚ըլլայ: ՄԱՐԹԱ Բոլորովին պիտի քակուի, գիտես: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Զանիկա կապողը պինդ կապեր է. չքակուիր, քահանաներուն կապածը աշխարհականները չեն կարող քակել: ՄԱՐԹԱ Ես կը քակեմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Գէշ չըլլար: ՄԱՐԹԱ Բոլոր լրագիրներու մէջ հրատարակել պիտի տամ թէ ( Բարձրաձայն ) Թափառնիկոս իր կինը թողուց: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Շատ աղէկ խորհեր ես. ասով բարութիւն մը ըրած կ՚ըլլանք, թէ որ մեզի պէս ուրիշ կռուող ամուսիններ ալ գտնուին, անոնց օրինակ կ՚ըլլանք, թող անոնք ալ բաժնուին: Ասով լրագրապետներն ալ կը վաստկին. թող վաստկին, ինչու որ անոնք ազգին եւ ընդհանուր մարդկութեան յառաջադիմութեան համար կ՚աշխատին. գրել տուր, ծանուցման մէկ տողը երեք դահեկան է: ՄԱՐԹԱ Ինչպէս որ կ՚երեւի դուն չես ամչնար: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Փառք Աստուծոյ, ամչնալու ինչ կայ որ… ՄԱՐԹԱ Երբ ըսեն թէ Թափառնիկոս իր կինը թողեր է: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Պիտի ըսեն թէ պատերազմէն ողջ դարձեր է: ՄԱՐԹԱ Շատ աղէկ, մնաք բարով: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Երթաք բարով: ՄԱՐԹԱ Ապրիս… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Դուն ալ ապրէ: ՄԱՐԹԱ Ուրեմն մնաք բարով: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Երթաք բարով: ՄԱՐԹԱ Վերջինն է որ կ՚ըսեմ, աղէկ խորհէ եւ անանկ պատասխանէ. մը… նաք… բա… րր…ո…վ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Երթաք բարրր… ով… ՄԱՐԹԱ Քեզի դէմ դատ պիտի բանամ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Բաց: ՄԱՐԹԱ Տանդ դռները պիտի գոցեմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Գոցէ: ՄԱՐԹԱ Ընդհանուր ժողովքը պիտի ելնեմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ելիր։ ՄԱՐԹԱ Վերջէն Թաղական պիտի իջնամ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Իջիր: ՄԱՐԹԱ Վերջը կը տեսնուինք: ( Կ՚երթայ ): ՏԵՍԻԼ Դ. ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, առանձին, վերջը ՄԱՐԿՈՍ ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Կորսուեցաւ, գնաց թշուառականը. առաւօտուն ելեր` կռիւ ընելու պատճառ կը փնտռէ. կը տեսնես անգամ մը ըրած հարցումները, երկուշաբթի ուր էիր, երեքշաբթի ուր էիր, չորեքշաբթի ուր, ուր էիր, ուր էիր, ուր էիր… որ ծակը մտած էիր, ուր կորսուած էիր. կարծես թէ դպրոցի մէջ ենք եւ քննութիւն կու տանք: Ահ… ես մեծ յանցանք մը գործեցի ստակով կնիկ առնելուս… Բայց ինչ ընելու է… թէ որ հարուստ աղջիկ մը առնուս, ահա ասանկ կ՚ըլլայ. իրեն գերի ըլլալու է… թէ որ աղքատ աղջիկ մը առնուս, ան ատեն ալ իրեն ծառայ ըլլալու է. միշտ անոր համար աշխատելու է, որ ուտէ, խմէ, հագուի, սգուի… ինչեւէ գոնէ այն ժամանակ հանգիստ ու երջանիկ կեանք մը կը վարես, ասանկ ամէն օր կռիւ չըլլար, ես այսպէս կը հաւատամ. իւրաքանչիւր ոք իրեն հասակին, հարստութեան, բնութեան, սիրոյն համապատասխանող ընկեր մը գտնալու է, որպէսզի այս վաղանցուկ կեանքին մէջ երանելի ամուսնութեամբ ապրի: Վաթսուն տարուան եղեր է եւ սիրուիլ կ՚ուզէ… Սէր, սէր, որ տեղուանք կ՚երթաս. դուն յիրաւի կոյր ես եղեր: Իսկ ես ալ աղէկ պատասխանեցի իրեն, ինչ որ ուզէ թող ըսէ: Սա աղէկութիւնը ունի որ շուտով կը հաշտուի. քէն չպահեր: ( Գետինը կոտրած շիշը տեսնելով ) Այ սատանորդի, շիշը կոտրեր է: ( Կ՚առնէ գետնէն կը հոտւըտայ ու քիթը բռնելով ասդին անդին կը վազւըռտէ ) Ոհ… քիթս… բերանս… գլուխս… ամէնէն պիտանի դեղն թափեր է, անուշադրի ոգին: ՄԱՐԿՈՍ, դռնէն մտնելով Ասիկա ըլլալու է պարոն Թափառնիկոսը: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, չը լսելով, բարկութեամբ Ահ, կանայք, կանայք, տուներու մէջ դուք էք անհանգստութեանց պատճառ: ՄԱՐԿՈՍ, ինքնիրեն Բարկացած կ՚երեւի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Թէ որ տան մէջ ոտք կոխէ, բզիկ բզիկ պիտի ընեմ զինքը: ՄԱՐԿՈՍ Բարով, պարոն Թափ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ամէն օր, ամէն ժամ կը պոռայ թէ իր ստակովը մարդ եղած եմ… ՄԱՐԿՈՍ Բարեւ, պարոն Թափառ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ես չեմ ուրանար, իր ստակին համար առի զինքը. բայց դաշնադրութեան ատեն չըսաւ որ ամէն օր այսպէս պիտի պոռայ: ( Կնկան ձայնով ) Իմ ստակովս մարդ եղար: ՄԱՐԿՈՍ Բարեւ, պար… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Երբ էրիկ մը կնկան իշխանութեանը տակ է` ամուսնութիւնը անկատար է եւ վնասակար: ՄԱՐԿՈՍ Բարեւ, պարոն Թափ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ծունկերս կը դողդղան, չեմ կրնար ոտքի վրայ կայնիլ, այսպէս բարկացնէ զիս… չգիտեմ որ փիլիսոփան կը գրէ թէ` մէկը բարկացած ժամանակը ա բ գ֊ ը մինչեւ վերջը եթէ կարդայ, բարկութիւնը կ՚անցնի. փորձենք… ՄԱՐԿՈՍ Բարեւ, պարոն Թափ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Աբգդեզէըթժիլխծկհձձղճ… սխալեցայ: ( Աւելի բարկութեամբ նորէն կը սկսի, դարձեալ կը սխալի ) Լսողն ալ պիտի կարծ է որ աբգ ֊ը չեմ գիտեր. ահա հարուստ աղջիկ առնող ամուսիններն ասանկ Քերական կը կարդան: ( Աբգ֊ը մինչեւ վերջը կ՚ըսէ ) Բարկութիւնս երթալով կ՚երթայ եւ կը սաստկանայ, ուրիշ կերպով փորձենք. աա բբ գգ դդ եե զզ էէ ըը թթ ժժ իի լլ խխ ծծ կկ հհ ձձ ղղ ճճ մմ յյ նն շշ ոո չչ պպ ջջ ռռ սս վվ տտ րր ցց ււ փփ քք եւեւ օօ ֆֆ: Աս բարկութիւնը ինձի սուղի պիտի նստի… ՄԱՐԿՈՍ, ինքնիրեն Փախուկ է, ինչ է: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ախչ բծպ գկջ… ՄԱՐԿՈՍ, բարձրաձայն Իձս զղվ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, բարկութեամբ վրան երթալով Զիս կը ծիծաղիս, խայտառակ մարդ: ՄԱՐԿՈՍ Էհ, պարոն երկու ժամէ ի վեր ձեզի կը սպասեմ, ակռաս կը ցաւի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Նստէ քիչ մը: ՄԱՐԿՈՍ Շատ աղէկ, պարոն, նստիմ: ( Կը նստի ): ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Արդէն աչքէդ յայտնի է, որ ակռադ կը ցաւի: ՄԱՐԿՈՍ Կ՚աղաչեմ, պարոն ատամնաբոյժ, ձեռքէդ եկածը մի խնայեր զիս բուժելու համար: Ձեր համբաւը Պոլսոյ մէջ ամբողջ տարածուեր է, ես ալ, ձեր անունը լսելով, փութացի հոս գալ, որպէսզի… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Վասնզի` արուեստս կանոնաւոր կերպով յառաջ կը տանիմ: Ես Եւրոպայի մէջ ուսեալ բժիշկներէն չեմ. իմ բժշկութիւնս բնականէն է. ինձի եկող հիւանդները միշտ գոհ կ՚ըլլան, կը յուսամ, որ դուն ալ անոնց պէս շնորհակալութեամբ պիտի երթաս: ՄԱՐԿՈՍ Շատ աղէկ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Մէկ հատ միայն կը ցաւի, չէ նէ ամէնն ալ… ՄԱՐԿՈՍ Մէկ հատ, պարոն, մէկ հատ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Մէկ հատ կամ երեսուն երկու հատ ըլլայ, չէ ինձ փոյթ. ինձի համար միեւնոյն բանն ըսել է: ՄԱՐԿՈՍ, մեկուսի Ճարտար մէկու մը կը նմանի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Շատոնց ի վեր է որ ունիս այդ ցաւը: ՄԱՐԿՈՍ Շուրջ երկու շաբաթ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Արուեստդ ինչ է: ՄԱՐԿՈՍ Վաճառական մը… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, թիկնաթոռէն ելնելով Ներեցէք, եթէ չկրցի ճանչնալ զձեզ. հրամմեցէք հոս նստեցէք, ոտքդ պագնեմ, ելէք թիկնաթոռը նստեցէք: ՄԱՐԿՈՍ Հոգ չէ, պարոն. աշխատ մ՚ըլլաք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Կ՚աղաչեմ: ( Մարկոս թիկնաթոռին վրայ կը նստի ) Շարունակեցէք: ( Յարգանօք կը վարուի ): ՄԱՐԿՈՍ, մեկուսի Ինչ խոնարհ մարդ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, մեկուսի Ինչ ագահ մարդ: ՄԱՐԿՈՍ Վաճառական մ՚էի ատենօք, իսկ հիմա ջաղացքի մը մէջ գործաւոր եմ: Մարդ չենք, այսօր հարուստ ՝ վաղը աղքատ, այսօր առողջ` վաղը հիւանդ. այսօր աշխարհ ՝ վաղը գերեզման. բայց ես յոյսս չեմ կտրեր, քիչ ժամանակէն երեւելի վաճառական մը ըլլալու դիտաւորութիւն ունիմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ըղձալի դիտաւորութիւն: ( Մեկուսի ) Սա անօրէն կնկան պատճառով այսօր գործերս ձախորդ կ՚երթան: ՏԵՍԻԼ Ե. ՆՈՅՆՔ եւ ՆԻԿՈ ՆԻԿՈ, սուրճը բերելով Տէր… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, Մարկոսին Ի նչպէս անցուցիր այս գիշեր: ՄԱՐԿՈՍ Ամենեւին աչքս չգոցեցի: ՆԻԿՈ Յայտնի է որ պարոնին աչքը կը ցաւի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Մինչեւ որ սուրճս խմեմ, դուն նախապատրաստութիւնները լմնցու, Նիկո. պարոնին ակռան պիտի քաշենք: ՆԻԿՈ Այո, տէր իմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, սուրճը խմելով Ուշադրութեամբ ըրէ որ չվախնայ: ՆԻԿՈ Այո, տէր: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Նայէ որ բռնութիւնը ձեռք չառնենք: ՆԻԿՈ Այո: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Անուշութեամբ լմնցուր: ՆԻԿՈ Շատ աղէկ: ( Կ՚երթայ սեղանին վրայէն չուան մը կ՚առնու ) Քովս եկուր, եղբայր: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Քովը գնա: ՆԻԿՈ, Մարկոսին ձեռները կապել կ՚ուզէ, որն որ չթողուր Թող տուր որ կապեմ: ՄԱՐԿՈՍ Ինչու, եղբայր, ես խենդ եմ. փառք Աստուծոյ, խելքս գլուխս է. ակռայի ցաւ ունիմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Հնազանդութիւն, պարոն. իմ բանեցուցած կերպերս թէպէտ եւ հիւանդներուն անհաճոյ կ՚երեւին, բայց վերջէն հաճութեամբ դուրս կ՚ելնեն. թող որ կապէ, թող, թող: ՄԱՐԿՈՍ Ինչ կ՚ըսէք, ես գող եմ, աւազակ եմ որ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ես քու գիտցած բժիշկներէն չեմ. իմ արուեստս ինչ որ կը պահանջէ, կատարելու եմ. կ՚իմանաս, պարապ տեղը մի բարկացներ զիս. թող տուր կապէ: ՆԻԿՈ Վերջէն պիտի զղջաս: ՄԱՐԿՈՍ Բայց… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, սեղանին վրայէն ատրճանակն առնելով Մարկոսին կ՚ուղղէ Հնազանդութիւն: ՄԱՐԿՈՍ Թո, թո… թո թող կենայ… ՆԻԿՈ, կապելով Ինչու խօսք մտիկ չէք ըներ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Մի վախնար, իմ սովորութիւնս է, երբ մէկուն ակռան պիտի հանեմ, ձեռները կը կապեմ, անհոգ եղիր դուն. սեպէ թէ ակռադ ելաւ. հիմա իմ հարցումներուս պատասխան տուր. արեւելեան թէ արեւմտեան կողմը կը ցաւի: ՄԱՐԿՈՍ Ջաղա ցքը կը հարցնէք, պարոն հոս մօտ պարտէզին մէջն է: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ատիկա իմ հարցմանս պատասխան չէ: ՄԱՐԿՈՍ, Նիկոյին Ինչ ըսել կ՚ուզէ: ՆԻԿՈ Միշտ ասանկ կը հարցնէ, պատասխանելու է… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Վարի յարկն է չէ նէ վերի: ՄԱՐԿՈՍ Վերի յարկը, պարոն, վերի յարկը, յիսուն դահեկան ամսականաւ վարձեր եմ. պզտիկ սենեակ մ՚է, ձմեռը շատ տաք կ՚ըլլայ, վասնզի թղթապատ է. կին մ՚ալ կայ հոն որ անկողինս կը շինէ եւ ինձի ծառայութիւններ կ՚ընէ, թէ որ կ՚ուզէք, սենեակ մ՚ալ ձեզի համար վարձեմ, փողոցն ալ գէշ չէ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Չհասկցար իմ հարցումներս, բերնիդ որ կողմն է ցաւող ակռան: ՄԱՐԿՈՍ, մատովը կը ցուցնէ աջ կողմը Ահա, պարոն, սա կողմը: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ես ալ քեզի աս հարցուցի, եւ դուն ջաղացքին պարտէզի մէջ ըլլալն ըսիր: Վարի շարքէն է ցաւող ակռան: ՄԱՐԿՈՍ Այո, այո, ահա ( Ցցունելով ), վարի շարքէն: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Եւ դուն բնակած սենեակիդ վերի յարկը թղթապատ եւ տաք ըլլալը ըսիր: Ես բերնին մէջ գտնուած տեղերուն եւ գործիքներուն մէյ մէկ անուն տուած եմ, եւ միշտ անանկ կը հարցնեմ. կ՚ուզեմ որ ինձի եկող հիւանդներն ալ սորվին: ՆԻԿՈ, ցած, առ Մարկոս Ջանա որ սորվիս, ուրիշ անգամուն պէտք կ՚ըլլա յ: ՄԱՐԿՈՍ, մեկուսի Ասիկա վարպետ մէկուն կը նմանի. ինչեր կը հարցնէ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Էհ, գործը լմնցաւ, ցաւող ակռային ուր ըլլալն ալ իմացանք, հիմա զայն հանելու աշխատելու է. Նիկո, սա ատրճանակը առ եւ պարոնին դէպի բերանը ուղղէ: ՄԱՐԿՈՍ, վախնալով Ինչ կ՚ըսէք, պարոն: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ամենափոքր շարժում մը ընելուն պէս պարպէ: ՄԱՐԿՈՍ, թոթովելով Թող կենայ, չեմ ուզեր: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Լռէ. պիտի պարպէ: ՄԱՐԿՈՍ, ապշած, շուարած, արձանի պէս կը կայնի անշարժ Ով Աստուած իմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ինչչափ վախկոտ ես, ծօ տղայ: ՄԱՐԿՈՍ Չէ… չէ… վախ… կոտ… չեմ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Բերանդ բաց… քիչ մ՚ալ բաց, որ լոյսը ներս մտնէ, կրցածիդ չափ բաց… սա պզտի փատը մէջտեղը դնեմ, որ չգոցուի. ( Կը դնէ ) հա. այսպէս կեցիր, ես ալ պատրաստ ու իմ որպէսզի դիւրութեամբ կարենամ գործել: ( Գիշերազգեստը, գլխարկը կը հանէ, շապիկին թեւերն վեր կ՚առնէ ) Ալ վախ պէտք չէ. սեպէ թէ ակռադ ելաւ: ՄԱՐԿՈՍ Ըհ, ուհ… ըհ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, դիտակով Մարկոսին բերնին մէջը կը նայի Չկրցի տեսնել: Նիկո, սա ճրագըս վառէ. ինչ անտեսա ն ելի ակռայ, նայինք ճրագով պիտի կարենանք գտնել: ( Ճրագը Մարկոսին բերնին կը մօտեցնէ ): ՄԱՐԿՈՍ, ետ ետ կ՚երթայ Ահ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Նիկո, կապէ ոտքերը: ՆԻԿՈ Կը հնազանդիմ, տէր: ( Կը կապէ ): ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, աթոռի վրայ կ՚ելնէ Ծունկ չոքէ, շուտ եղիր. ժամանակ չկորսնցնենք: ( Աքցանը բերնին մէջ կը խոթէ եւ կը սկսի քաշել ) Ահ, փատը ինկաւ: ՄԱՐԿՈՍ Ինչ կ՚ընէք, պարոն, լեզուս պիտի փրցնէք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Մարդս կը սխալի երբեմն: ՄԱՐԿՈՍ Կ՚աղաչեմ, թող աքցանը եւ ուրիշ կերպով եթէ հնար է հանել, կատարէ, ապա թէ ոչ` ես պիտի երթամ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Տեսակ տեսակ գործիքներով յառաջ կը վարեմ արուեստս, հանդարտ եղիր, սեպէ թէ ակռադ քաշուեցաւ: Իմ վարպետութիւններս Եւրոպայի բժիշկները կը զարմացնէ եւ ի ծիծաղ կը շարժէ զանոնք: Ինձի նայէ, բարեկամ, մէկը կատարեալ բժիշկ ըլլալու համար բաւական խելք ունենալու է. միայն բժշկութեան վկայականով չլմննար, ինչպէս որ վարդապետ մը սեւ վեղարով չկրնար կատարեալ վարդապետ ըսուիլ` թէ որ ուսմունք չունենայ. ասոնցմէ զատ ատամնաբոյժ մը շատ վարժած ըլլալու է որ… ՆԻԿՈ Ինքը շատ վարժած է: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Անհոգ եղիր դուն, թէպէտ եւ քիչ մը խստութեամբ խօսեցայ հետդ, բայց իմ արուեստս այնպէս կը պահանջէ. անուշութեամբ չըլլար: Խստութեամբ սկսած գործին անուշութիւն կը յաջորդէ, ինչպէս որ անուշութեամբ սկսած գործին խստութիւն… ինչպէս որ փոթորիկէն վերջը խաղաղ հողմ… ինչպէս որ տրտմութենէ վերջը ուրախութիւն, ինչպէս որ… ինչպէս որ աղքատութենէ վերջը… ՄԱՐԿՈՍ Մո ւրողութիւն… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Չէ, հարստութիւնը կը յաջորդէ: Կռնակիդ վրայ պառկէ, զաւակս, ես մինչեւ հիմա կրնայի քու բոլոր ակռաներդ քաշել, այլ ինչ ընեմ որ քիչ մը բարկացած եմ այսօր. պառկէ, տղաս, պառկէ. սեպէ թէ ակռադ ելաւ: ( Մարկոս կը պառկի, Թափառնիկոսը սեղանին վրայէն դերձան մ՚առնելով) Սա դերձանը ակռայիդ պիտի կապեմ, կապելուս պէս լմնցաւ գործը. բաց բերանդ… տեսայ… ահա կապեցի… անհոգ եղիր… տեղէդ չերերաս… Նիկո, ատրճանակը շտկէ: (Մարկոսին առջեւը կը նստի եւ ոտները Մարկոսին ոտներուն կռթնած կը սկսի քաշել ) Կը ցաւի… համբե րէ… ինչ ընենք, հիմա պիտի ելլայ… թշուառ տղայ, ընկուզ կոտրեցիր, ինչ ըրիր, որ ասանկ… տէր ողորմեա… ասանկ ակռայ մը, որ տեղէն չշարժիր: ՄԱՐԿՈՍ, պոռալով Ահ, ուհ, բուֆ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Նիկո, ատրճանակը մի թողուր… համբերութիւն, տղաս… սեպէ թէ ակռադ ելաւ: ( Քիչ մ՚ալ ուժով կը քաշէ դերձանը կը փրթի. ինքն ալ կռնըկի վրայ կ՚իյնայ ): ՆԻԿՈ, տիրոջը վրան մաքրելով Փոշի եղաւ վրադ: ՄԱՐԿՈՍ, պառկած Ահ… ուհ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Գիտեմ ես… բոլոր յանցանքը կնկանս է, որ զիս բարկացուց: ( Ոտները գետին զարնելով ): ՄԱՐԿՈՍ Ուհ… բուֆ… ( Ոտք ելնել կը ջանայ ): ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ինչու կ՚ելնես, պառկէ, տեղէդ մի շարժիր, մ՚աճապարեր, ծունկ չոքէ եւ սեպէ թէ ակռադ ելաւ։ ( Ուրիշ դերձան մը կը հանէ, կը կապէ ցաւող ակռան ) Այս անգամ ալ թէ որ չյաջողիմ… ( Կը սկսի քաշել ) ահա ձայն մ՚առի, պիտի ելլայ… ՄԱՐԿՈՍ Ահ, պարոն, թող տուր ելնեմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Պապանձէ, ահա ելաւ… ահա… քիչ մ՚ալ համբերէ… ( Ուժով կը քաշէ ) Ահ, վերջապէս յաջողեցայ… ( Ակռան Մարկոսին տալով ) առ ակռադ… ինձի Թափառնիկոս կ՚ըսեն… ինքզինքս գովելու համար չեմ ըսեր, բայց կը պարծենամ որ այս արուեստին մէջ ինէ յաջողակը չկայ: Թող Եւրոպայի մէջ ուսեալ բժիշկները պնդեն թէ իրենք շատ վարպետ են… ՄԱՐԿՈՍ Գիտէք, պարոն, որքան դժուար է այս ակռայի ցաւն քաշելը: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Գիտէք, պարոն, որքան դժուար է ակռայ քաշելը: ՄԱՐԿՈՍ Ողջ ըլլաք… բայց ցաւն փոխանակ մեղմանալու սաստկացաւ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Առջի բերան անանկ կ՚ըլլա յ: ՆԻԿՈ Անանկ կ՚ըլլա յ ամէնուն ալ: ՄԱՐԿՈՍ, մատւըներովը ակռաները զննելով Ցաւող ակռան հոս է, ահա տես, դուք սխալմամբ քովի ակռան քաշեր էք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Կոյր ըլլալու եմ, որ ատանկ բան մը ընեմ: ՄԱՐԿՈՍ Սխալած էք. էհ, պարոն ատամնաբոյժ, այս խաղը դեռ շատ երկար պիտի տեւէ … ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Կեցիր: ( Մատւըներովը կը քննէ ակռաները ) Իրաւունք ունիք… բայց ես դիտմամբ քովի ակռան քաշեցի: ՄԱՐԿՈՍ, բարկութեամբ Դիտմա մբ… դիտմամբ, մեղք չէ իմ ողջ ակռայիս որ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ինչ ըսեմ, տղայ, դուն անմիտ ես… թէ որ այս ակռան չհանէի, միւսը շատ դժուարութեամբ պիտի կրնայինք քաշել. չեմ յուսար որ այս խօսքիս չհամոզուելու չափ տխմար ըլլաս. կը հարցնեմ քեզի, միթէ կրնան ծառ մը խլել, թէ որ արմատը աղէկ չբանան, պատասխան տուր: ՆԻԿՈ Ըսածները ճշմարիտ են: ՄԱՐԿՈՍ Էհ, իմ բերանս պարտէզ է: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Իմ ըսածս նմանութիւն մ՚է: Ես քեզի չափ չեմ խորհիր, որ ցաւող ակռան մէկէն ի մէկ հանեմ, հա , հա, հա: ՆԻԿՈ Ինքը աղէկ կը խորհի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ես կ՚ուզեմ, որ ընելիք գործս առաջուց մտածեմ, վերջը կատարեմ. կը հասկնաս, ալ վախ չկայ, ասոր արմատը աղէկ բացուեցաւ: ՆԻԿՈ Ամէնուն ալ անանկ կ՚ընենք: ՄԱՐԿՈՍ Տակաւին պիտի խօսիք, ինչ որ պիտի ընես ըրէ լմնցուր, շուտ եղիր, շուտ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Կամաց քալողը չյոգնիր, կ՚ըսէ առածը: ՆԻԿՈ Իրաւ է, ինքը բնաւ չյոգնիր: ՄԱՐԿՈՍ, մեկուսի Անգամ մը ոտքս դռնէն դուրս կոխեմ… ( Բարկութեամբ բարձրաձայն ) Շուտ եղիր, ես ձեր խաղալիքն եմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, որ սեղանին վրայէն շիշերը կը խառնէ իբր թէ բան մը կը փնտռէ Փատը… փատը դիր բերանը. ապերախտ, հոգւով մարմնով կ՚աշխատիմ քեզի ծառայութիւն մը ընելու եւ դուն կը յանդգնիս առանց ամչնալու ինձի դէմ խօսելու, կարծեցիր թէ քէնէ ստակ պիտի առնեմ. ինչ եղար, համբերէ քիչ մ՚ալ, առ ակռադ գնա: ՏԵՍԻԼ Զ. ՆՈՅՆՔ եւ ՄԱՐԳԱՐ ՄԱՐԳԱՐ Բարեւ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, սեղանին առջեւ զբաղած Աստուծոյ բարին: ՄԱՐԳԱՐ Երէկ գիշեր ուշ հասայ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Հասար: ՄԱՐԳԱՐ Չկրցի հոս գալ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Չկրցիք: ՄԱՐԳԱՐ Ձեզի ըսելիք ունիմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, միշտ զբաղած Կրնաք ըսել: ՄԱՐԳԱՐ Տիկինը տեսայ որ բարկացած կ՚երթար: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Կրնայ երթալ: ՄԱՐԳԱՐ Կռու ե ր էք հետը: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Կռուեր ենք: ՄԱՐԳԱՐ Բայց չվայլեր։ ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Չվայլեր: ՄԱՐԳԱՐ Պէտք է որ ամուսին մը իր կինը սիրէ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Պէտք է որ սիրէ: ՄԱՐԳԱՐ Ըսել է որ դու ք չէք սիրեր: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Չեմ սիրեր: ՄԱՐԳԱՐ Այսպէսով իր մահուանը պատճառ կ՚ըլլաք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Կ՚ըլլամ: ՄԱՐԳԱՐ Պէտք է որ ըլլաք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Պէտք է: ՄԱՐԳԱՐ Պէտք չէ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Պէտք չէ։ ՄԱՐԳԱՐ Կը տեսնեմ որ գործ ունիք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Գործ ունիմ: ՄԱՐԳԱՐ Ձեզի հետ խօսիլ կ՚ուզէի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Խօսեցէք: ՄԱՐԳԱՐ Կ՚երեւի որ զբաղեալ էք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Զբաղեալ եմ: ՄԱՐԳԱՐ Ինչպէս ընենք, քանի մը ժամէն գամ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Եկուր: ՄԱՐԳԱՐ Կրնամ հոս գտնալ ձեզ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Կրնաք: ՄԱՐԳԱՐ Թէ որ չգտնամ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Չէք գտնար: ՄԱՐԳԱՐ, մեկուսի Կ՚երեւի որ միտքը շատ յուզուած է, որովհետեւ ըսածը չգիտեր: ( Բարձր ) Քանի մը ժամէն պիտի գամ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Եկուր: ՄԱՐԳԱՐ Մնա բարով: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Գնա բարով: ( Մարգար կը մեկնի ): ՏԵՍԻԼ է. ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, ՄԱՐԿՈՍ, ՆԻԿՈ ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Մօտ եկուր, երկու ժամէ ի վեր քեզի համար դեղ կը փնտռէի, ահա գտայ: ( Շիշ մը տալով ) Առ ասիկա, բամպակի վրայ քանի մը շիթ կաթեցուր, օրը ութն անգամ ցաւող ակռային վրայ դիր, քանի մը օր ասիկա ըրէ, տեսար որ ցաւը կ՚աւելնա յ ինձի եկուր, սեպէ թէ բժշկուեցար: ( Մարկոս գլուխը կը շարժէ, իմացնելով որ հասկցաւ ): Կայնէ հիմա, բերնէդ հանեմ սա փատը: Նիկո, ոտները, ձեռները քակէ. ( Նիկո կը քակէ ) հասկցար, տղաս, կարծեմ թէ առանց քաշելու այդ ցաւող ակռան պիտի բուժիս: ՄԱՐԿՈՍ, սեղանին մօտենալով ատրճանակը կ՚առնէ Պատասխան տուր հարցումներուս, արեւելեան է թէ արեւմտեան: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Աս ինչ պիտի ըլլայ: ՄԱՐԿՈՍ Ամենափոքր շարժում մը կրնայ մահ պատճառել. Նիկո, ձեռները կապէ։ ՆԻԿՈ Պարոն… ՄԱՐԿՈՍ Հիմա կը մեռցնեմ, շուտ կապէ. ( Առ Թափառնիկոս ) վերի թէ վարի յարկն է: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Կորի սըկէ, գարշելի… ՄԱՐԿՈՍ Ապերախտ, ինձի դէմ կը խօսիս. Նիկո, փատը դիր բերանը: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Վերջապէս պիտի… ՄԱՐԿՈՍ Համբերութիւն, սովորութիւնս այս է, կը կապեմ, վասնզի ատամնաբոյժ մը միայն վկայականով չկրնար կատարեալ ատամնաբոյժ ըլլալ, պէտք է քիչ մ՚ալ խելք ունենալ, ինչպէս որ վարդապետ մը սեւ վեղարով չկրնար կատարեալ վարդապետ ըլլալ, թէ որ ուսմունք չունենայ: Թէպէտ եւ իմ բռնած ընթացքս հիւանդներու տհաճոյ կը թուին, բայց վերջը գոհ կ՚ըլլան: ( Աքցանը առնելով ) Համբերէ, սեպէ թէ ակռադ ելաւ: ՆԻԿՈ, մեկուսի Ես երթամ, չըլլայ որ իմ ալ ակռաս քաշէ: ( Կ՚երթայ ): ՄԱՐԿՈՍ, աքցանը Թափառնիկոսի բերանը խոթելով Ահ, թշուառ տղայ… շատոնց ի վեր է որ կը ցաւի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ահ… ահ… ՄԱՐԿՈՍ Ինձի տուած իւղ է դ քանի մը կաթիլ կաթեցուր եւ ցաւող ակռային դիր… մնաք բարով… ահա, պարոն ատամնաբոյժ, ասիկա Ատամն ընդ ատաման եղաւ: ( Կ՚երթայ ): ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ահ… Ուրկէ էր որ դիմացս ելաւ սա մարդը… ձեռներս, ոտներս կապեց: ( Կանչելով ծառան ) Նիկո, Նիկո… ՏԵՍԻԼ Ը. ՆՈՅՆՔ եւ ՄԱՐԹԱ ՄԱՐԹԱ, բարկութեամբ մտնելով Ոչ Քաղաքական կայ, ոչ Թաղական եւ ոչ Կրօնական ժողով6)… միշտ Խառն ժողով կ՚ըլլայ. կանոնաւորը տեսած չունինք: Որու երթամ յայտնեմ ցաւերս… ահ, կանայք թշուառ են… ( էրիկը տեսնելով ) Աս ինչ է… ահ, անօրէն մարդ… պատիժդ գտեր ես… ահա այսպէս կապուած կեցիր… ոհ… հիմա քիչ մը սկսաւ սիրտս ուրախութիւն զ գ ալ… կը յիշես ինձի ըրածներդ, անզգամ. տես գլուխս, դուն ճերմկցուցիր աս մազերը… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ճերմակը սեւին վրայ աղէկ կը վայլէ: ՄԱՐԹԱ Այս վիճակիդ մէջ անգամ զիս կ՚ատես. դուն իմ ստակովս մարդ եղար… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ես քեզ չեմ ճանչնար: ՄԱՐԹԱ Չես ճանչնար, հիմա կը ճանչցընեմ ինքզինքս… երթամ ժամկոչները կանչելու, որ գան առնեն Փրկիչ տանին քեզ: ( Վազելով կ՚երթայ ): ՏԵՍԻԼ Թ. ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ առանձին, վերջը ԼԵՒՈՆ ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Թէ որ մինչեւ հիմա սրտիս մէջ իրեն համար սէր կը կրէի, ան ալ դուրս ըրի. ասկէ վերջը անհնարին է, որ կարենամ հետը ապրիլ… այսպիսի նախանձորդ կանանց հետ ապրիլը… կատուներու հետ խաղալու պէս է, պանիր տուած ժամանակդ կը ճանկռտեն… եւ ով եղաւ բոլոր այսօրուան ձախորդութեանց պատճառ, եթէ ոչ ինքը. կ՚ուզէ որ սիրուի վաթսուն տարուան հասակին մէջ. թէ որ մէկ ուրիշ կնկան երեսը նայիմ, կռիւ ընելու կու գայ վրաս… այս նախանձը չէ որ կանանց գեղեցկութիւնը կ՚ոչնչացնէ… ԼԵՒՈՆ Մարդ չկայ հոս… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Պարոն… ԼԵՒՈՆ, մէկէն ի մէկ երեսը բռնելով իբր թէ ակռան կը ցաւի Ինչ կայ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ինչ կ՚ուզէք: ԼԵՒՈՆ Ատամնաբոյժը կը փնտռեմ, կ՚ուզեմ ակռաս ցցունել, ուր գացեր է արդեօք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Հոս է, հիմա կու գայ: ԼԵՒՈՆ, մեկուսի Ուր էր թէ սա մարդը երթար ու Երանեակը գար հետը խօսէինք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, մեկուսի Իրեն զուրցեմ անգամ մը նայիմ կը քակէ ձեռներս. ինչ գիտնայ, զիս գող կամ աւազակ պիտի կարծէ: ԼԵՒՈՆ Դուք ինչու հոս կեցեր էք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Պիտի երթամ… սա ոտներս քակեցէք: ԼԵՒՈՆ Շատ աղէկ, պարոն ( Կը քակէ ): ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Հրամանքնիդ քիչ մը սպասեցէք, ատամնաբոյժը հիմա կու գայ: ( Մեկուսի ) Երթամ սա թշուառական Նիկոն գտնալու… ՏԵՍԻԼ Ժ. ԼԵՒՈՆ, վերջը ԵՐԱՆԵԱԿ ԼԵՒՈՆ Քիչ մնաց որ ձեռք պիտի անցնէի, այս դէպքը Երանեակին նամակին չյարմարեցաւ: ( Նամակ մը կը հանէ կը կարդայ ) « Վ աղը ժամը երեքին տան մէջ մինակ պիտի ըլլամ, եկուր զիս գրկելու»: Ուր է, չգար, որ գրկեմ, կարծեմ, հայրը, մայրը հոս են. ծառան ծուռ ծուռ երեսս նայեցաւ, չըլլայ թէ Երանեակը զիս մատնելու համար հոս հրաւիրած ըլլա յ. կը յուսացուի, վասնզի հայ ենք. հայ ըսելը մատնութիւն ըսել է: Այո , մեր ստացուածքն է մատնութիւնը ի վաղուց անտի, հարուստներէն մինչեւ աղքատները, լուսաւորեալներէն մինչեւ խաւարեալները, ամէնքն ալ ունին ասիկա. մեր առաջին զէնքն է. Բրուսիոյ ասեղնաւոր հրացաններէն աւելի զօրաւոր է. ամէն պարագաներու մէջ անոր կը վստահինք, անով յառաջ կը քալենք. այլ ինչ օգուտ, որ վերջէն անով գետինը կը տապալինք, ու ծաղր ու ծանակ կ՚ըլլանք… արդեօք Երանեակը… ( Երանեակ կը մտնայ տխուր ) ահ, իմ երանելի Երանեակս, ճիշտ այն միջոցին եկար ուր` քե զ ի համար կը կասկածէի: Բայց ինչու ասանկ տրտում տխուր… ԵՐԱՆԵԱԿ Տրտում տխուր: ԼԵՒՈՆ Լռիկ մնջիկ: ԵՐԱՆԵԱԿ Լռիկ մնջիկ: ԼԵՒՈՆ Միթէ իմ ներկայութիւնս վանեց այտերէդ այդ վարդագեղ կարմրութիւնը, պատասխանէ, կոյսդ նազելի, միթէ իմ տեսքս կապեց լեզուդ, պատասխան տուր, ինչու այդ ժպտափայլ շուրթերդ թալկացեր ու չեն շարժիր: Ա հ, Երան ե ակ, խօսէ, քո ւ այդ լռութիւնդ դառնաղէտ խորհուրդներ կ ը ստեղծէ մտքիս մէջ: ԵՐԱՆԵԱԿ Լեւոն, քեզի նուիրած եմ սիրտս, կեանքս ու պատիւս. այլ ինչ օգուտ որ ընտանիքիս տգիտութիւնը քէնէ յա փ շտակել կ՚ուզէ զանոնք: ԼԵՒՈՆ Ինչ. ընտանիքդ հաւանութիւն չեն տար, որ սիրես զիս: ԵՐԱՆԵԱԿ Այս առտու մօրս ըսի` թէ Մարգարի հետ չեմ կարգուիր. այս լսելուն պէս բարկացաւ, բորբոքեցաւ, կատղեցաւ… ԼԵՒՈՆ Երանեակ, բոլոր գիշերը չքնացայ, անհամբեր այս ժամուն կը սպասէի, այս խօսքերը լսելու համար. երբեմն աչերս կը գոցէի քու գեղածիծաղ պատկերդ կը տեսնէի, եւ այն խօսքը զոր առջի օրը քու սիրաբոյր շուրթերէդ սահեցաւ, գիշերուան խոր լռութեան ատեն միշտ ականջներուս կը հնչէր. այո, այն ձայնը, որով արտաբերեցիր «կը սիրեմ զքեզ» խօսքը սիրտս վիրաւորեց, անբուժելի վէրք մը բանալով հոն եւ դեռ առաւօտուն անկողինէն ելնելուս պէս ( Կ՚երգէ ): Երթամ ըսի Երանեակիս, Յայտնել իրեն գաղտնիք սրտիս, Զուրց ել թէ իւր դէմք գեղանի Երջանկութեանս է հայելի: Համբոյրիկ մը, օն Երանեակ, Տուր որ առնեմ քու այտերէն. Կոյսդ նազելի, սիրուն հրեշտակ, Թող շուրթերս սէր ճաշակեն: Ինձի լսէ, Երանեակ, ինչ փոյթ քեզի, որ ընտանիքդ հաւանութիւն չտար. քանի որ դուն զիս սիրել կը հաճիս, ամէն ջանք ընտանիքիդ անօգուտ է. միթէ կրնան սրտիդ մէջ յորդաբուղխ սիրոյ վտակն չորցնել… օն, քաջալերուէ… մի վհատիր: ԵՐԱՆԵԱԿ Բաւ է, ալ բաւ է. ես քեզի համար կեանքս կը զոհեմ, պիտի բաժնուիմ ընտանիք է ս, քեզի պիտի ընկերանամ ուր որ երթաս. ինչ վիճակի մէջ ալ գտնուիս, թէ որ անօթութենէ մեռնիլ հարկ ըլլայ, պիտի մեռնիմ, Լեւոն, բուռն կիրքով կը սիրեմ զքեզ, բուռն ուժով կը մերժեմ Մարգարը, որ բռնութեամբ ինձի նշանեցին, կ՚ատեմ իւր սէրը, կ՚անիծեմ նաեւ ընտանիքս` որ թող չեն տար սիրոյս համապատասխանող անձի մը հետ միանամ… քուկդ եմ ես, Լեւոն, ք ո ւկդ: ( Լեւոնի բազկացը վրայ կ՚իյնայ ): ՏԵՍԻԼ ԺԱ. ՆՈՅՆՔ, ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ եւ ՆԻԿՈ ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, փատ ի ձեռին Նիկոն հալածելով Ուր կը փախչիս, անիծից արմատ… իմ ոտքս ձեռքս կը կապես, ով հրամայեց քեզի: ՆԻԿՈ Ատտըրրճաճանակը… ( Երանեակ եւ Լեւոն շուարած կը նային ): ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Անպիտա ն, թէ որ անգամ մ՚ալ ասանկ բան մը ընես, գլուխդ կը ջախջախեմ: ՆԻԿՈ, առանց հասկնալու Ինձի ինչ, ջախջախէ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Կորի սըկէ ( Նիկո կ՚երթայ ): Երանեակ, դուն ինչ գործ ունիս հոս: ԵՐԱՆԵԱԿ Ես… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Դուն։ ԼԵՒՈՆ Անիկա… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ինքը։ ԵՐԱՆԵԱԿ Ես… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Սենեակդ քաշուէ: ԵՐԱՆԵԱԿ, երթալով Իմս ես, Լեւոն: ՏԵՍԻԼ ԺԲ. ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, ԼԵՒՈՆ վերջը ՆԻԿՈ ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Եկուր սա ակռան քաշենք: ԼԵՒՈՆ Ակռայիս ցաւն անցաւ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ատիկա ինձի չվերաբերիր, թող չգայիր, հոս տեղ հիւանդանոց չէ, պէտք է որ ակռադ քաշել տաս, իմ աշխատութեանս վարձը տաս ու ետքը երթաս, կ՚իմանաս. եւ քեզի բարեկամաբար սա ալ իմաց կու տամ, որ յօժարակամ անձնատուր եղիր, ակռան քաշենք, ապա թէ ոչ, վերջը գէշ կ՚ըլլայ, Նիկո… Նիկո… Նիկո … Նիկ… ՆԻԿՈ Հրամմէ, տէր: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Նախապատրաստութիւնները տես… ՆԻԿՈ Վերջը միւսին պէս չըլլայ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ էշ. քեզի ինչ որ կը հրամայեն, զայն կատարէ: ՆԻԿՈ Պարոնը որ կողմէն է, արեւելեան թէ արեւմտեան: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Գործդ տես: ՆԻԿՈ, չուանը առնելով Լեւոնին կը մօտի Կայնէ: ԼԵՒՈՆ, մեկուսի Ինչ ընել կ՚ուզէ, ոտքս պիտի կապէ, փախչելու ճար մը: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Շուտ եղիր: ՆԻԿՈ Շուտ, ( Այն միջոցին որ Լեւոնի ոտքը պիտի կապէ, Լեւոն կից մը կու տայ կը փախչի. Նիկոն գետնի վրայ պառկած թողլով ): ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, վազելով Բռնեցէք գողը, աւազակը: ՆԻԿՈ, ելնելով, իյնալով Ես ալ սըւոր ետեւէն երթամ բռնեմ, վասնզի տէրս բարկանալուն պէս բերնիս մէջ ակռայ չթողուր, կը քաշէ… շատ վարպետ է ( Վազելով կ՚երթայ ): [ ՎԵՐՋ Ա. ԱՐԱՐՈՒԱԾՈՅՆ] ԱՐԱՐՈՒԱԾ ԵՐԿՐՈՐԴ ՏԵՍԻԼ Ա. ՄԱՐԹԱ, ՄԱՐԳԱՐ ՄԱՐԳԱՐ, Մարթան քաշկռտելով կը բերէ Տիկին, չվայլեր ձեզի, որ փողոցն իյնաք, ասդիս անդին վազէք, ժամկոչ փնտռելու: Դուք երկու աղաւնիներու պէս սիրով վարուելու էք, որպէսզի ուրիշներն ալ ձեզմէ օրինակ առնեն: Պարոն Թափառնիկոսը կ՚երեւի թէ քիչ մը բարկացած ըլլալուն, ձեզի հետ խստութեամբ վարուեր է, անկարելի է որ զձեզ չսիրէ: ՄԱՐԹԱ Չէք գիտեր, պարոն Մարգար, շաբաթը գիշեր մը միայն տունը կը պառկի, միս մինակ կը թողու զիս, այս տան մէջ զիս պահապան ընելու բերաւ հոս: ՏԵՍԻԼ Բ. ՆՈՅՆՔ եւ ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Փախաւ գարշելին, բոլոր այս ձախորդութիւններու պատճառ ինքն է… ( Զանոնք տեսնելով ) դուք հոս, պարոն Մարգար։ ՄԱՐԳԱՐ Այո, պարոն Թափառնիկոս, ձեր սիրոյ կապը ամրապնդելու համար եկայ տիկինին հետ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Չէ, չէ, չեմ ուզեր, արդէն անիկա քիչ մը թուլցած էր, այսօր բոլորովին քակուեցաւ. ինձի պէտք չէ ասկեց ետքը, ուր որ ուզէ թող երթայ: ՄԱՐԹԱ, առ Մարգար Կը լսես: ( Առ Թափառնիկոս ) Պարոն, այս խաղը դեռ շատ պիտի տեւէ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Պիտի տեւէ, հինգ արարուած պիտի ըլլայ: ՄԱՐԹԱ Կարծեմ այս արարուածները թատրոնէն կը սոր վ իք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Թատրոնէն: ՄԱՐԹԱ Եւ ինչպէս որ կ՚երեւի, կատակերգութիւնը շատ կը սիրէք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Շատ կը սիրեմ, աւելի կ՚ուզեմ խնդալով կրթուիլ քան թէ լալով… աչերս ցաւցնել: ՄԱՐԹԱ Վաստկած ստակներդ թատրոնի կու տաս. թէ որ ես ստակ ուզելու ըլլամ, կը բարկանաս, անօրէն մարդ, դուն իմ ստակովս մարդ եղար, եւ հիմա զիս ասանկ առանց մէկ ստակի կը թողուս. կ՚ուզես որ ձայնս բարձրացնեմ, բարբարոս մարդ, գրպաններս պարապ են, լումայ մը չունիմ. երկու ոտքս մուճակի մը մէջ խոթած կը պտըտիմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Զոյգ մը ոտքի աման ապսպրէ: ՄԱՐԹԱ Կը լսես, պարոն Մարգար, ահա ասանկ այլանդակ մէկն է ասիկա: ՄԱՐԳԱՐ Կ՚աղաչեմ, մի կռուիք, հաշտուեցէք եւ ուխտ ը րէք, որ մ է յ մ՚ալ կռիւ չընէք, եկուր, տիկին, ամուսնոյդ ձեռքը համբուրէ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ես չեմ տար ձեռքս: ՄԱՐԹԱ Ես չեմ համբուրեր անոր ձեռքը: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ինձի այնքան հայհոյութիւններ ըրաւ: ՄԱՐԹԱ Ինձի հետ բարբարոսութեամբ վարուեցաւ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Առաջուց հոգւոյս պէս կը սիրէի: ՄԱՐԹԱ Ի նչպէս կը գուրգուրայի վրան: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Միշտ կը պոռայ, որ իր ստակովը մարդ եղեր եմ: ՄԱՐԹԱ Ամէն օր կ՚ըսէ, թէ ես կահ կարասիք եմ եղեր: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ուր է առջի սէրը: ՄԱՐԹԱ, լալով Ինքն է պատճառ որ… որ… որ… ՄԱՐԳԱՐ, Մարթային Գնա ձեռքը համբուրէ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ես անոր ձեռքը համբուրեմ, անիկա իզմէ մեծ է. տուր ձեռքդ, տուր համբուրեմ ( Կը պագնէ ), ասկէ վերջը կը խ ո ստանամ մօրս պէս սիրել զքեզ. ( Մեկուսի ) դարձեալ հաշտ ու եցանք: ՄԱՐԹԱ, ճակտէն համբուրելով Ոհ, իմ ամուսինս, կորսնցուցած էի քեզի, հիմա գտայ, կը յիշես մեր հարսնիքը, եւ այն գիշերը… ( Լալով ) ինչպէս պարեցինք, ուր էր թէ այն վայրկեանները ետ դառնային… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Դառնային: ՄԱՐԹԱ Ըհ, բերանդ խածնեմ: ( Միշտ կը պագնէ ) Ահ, չեմ կշտանար. ( Կ՚երգէ ). Խնդացէք դուք, օրիորդներ, Ծիծաղեցէք, ով պարոններ, Ամենեւին չեմ բարկանար, Քանզի գիտեմ ես բառ առ բառ Սէրը որքան յառաջ երթայ Այնքան հաստատ ւ՚անուշ կ՚ըլլայ, Ես համբուրեմ, դուք ծաղրեցէք, Զիրար սիրել ալ սորվեցէք, Երբ ծերութեան դուռը զարնէք, Մի մոռնաք այս խօսք յիշեցէք` Սեր ը որքան յառաջ երթայ, Այնքան հաստատ ւ՚անուշ կ՚ըլլա յ: ( Կը պագնէ ) ա հ, պարոն Մարգար, գուցէ մտքէդ անցնի, թէ ինչու այսչափ իրարանցում… ինչու այսքան համբոյրներ… ինչ ընեմ, տակաւին սէր կրող սիրտ մը կը տանիմ այս հողաշէն մարմնոյս մէջ. այնպիսի սէր մը, որ միշտ երթալով կ՚աճի ու չկրնալուն ամանին մէջ պարունակիլ, դուրս կը պոռթկա յ եւ վազելու ճամբայ չգտնալով ուղղակի ամուսնոյս երեսը կը հոսի. ( Պագնելով ) ու կ՚ոռոգէ զանիկա: ՄԱՐԳԱՐ Կ՚աղաչեմ, մի քաշուիք, տիկին, գործերնիդ նայեցէք, չըլլայ որ հոս արգելք ըլլամ, եթէ կ՚ուզէք, դուրս երթամ: ՄԱՐԹԱ Չէ, ահա ես կ՚երթամ, քիչ մը միւս սենեակը հանգստանալու: ՄԱՐԳԱՐ, թեւը մտնելով Հրամմեցէք, տիկին, ես կը տանիմ եւ շատ ուրախ եմ, որ կարող եղայ զձեզ հաշտեցնել: ՄԱՐԹԱ Շնորհակալ եմ: ՄԱՐԳԱՐ Երթանք տիկին: ( Կ՚երթան ): ՏԵՍԻԼ Գ. ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, վերջը ՆԻԿՈ ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Այս հասակին մէջ այսքան սէր, ալ հիմա կը համոզուիմ, որ մէկը կարգուելու է կանանց ինչ աստիճան սիրավառ եւ նախանձոտ սիրտ մ՚ունենալնին հասկնալու համար: Երբ իւր ձեռքը պագի, այնպէս ուրախացաւ` իբր թէ աշխարհի թագուհի անուանուած ըլլար եւ… ՆԻԿՈ, վազելով Տէր, նամակ մը… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ով տուաւ: ՆԻԿՈ Մարդ չտուաւ, ես գտայ: Խոհանոցին մէջ աղտոտ ամանները մաքրելու զբաղած էի, մէյ մ՚ալ ինչ տեսնեմ, չոր, սեւ, դողդոջուն թոռմած ձեռք մը պատուհանէն վար կ՚երկննար, երկու մատներուն մէջ թուղթ մը բռնած. իսկոյն պահւըտեցայ, որպէսզի չտեսնուիմ, վարագուրին ծակ է ն կը նայէի… ոհ, ի նչպէս սիրտս կը զարնէ… եւ ահա նամակը ինկաւ, բայց անանկ գաղտնի տեղ մը ՝ որ եթէ հոն չըլլայի, անհնարին էր մէկու մը զայն տեսնել. ձեռքն սկսաւ կամաց կամաց վեր համբառնալ, վերջէն անյայտ եղաւ: Գացի թուղթը առի, խորհեցայ որ նամակ մը ըլլալու է, թերեւս մէջը գաղտնի գործ մը գրուած ըլլա յ. եւ ինչպէս որ կարդալ չեմ գիտեր, մակաբերեցի թէ ասիկա քեզի համար կրնայ ըլլալ, առի բերի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Շատ աղէկ: ( Նիկո կ՚երթայ ) Ուսկից կրնայ ըլլալ այս նամակը: ( Հասցէն կարդալով ) Առ օրիորդ Երանեակ Թափառնիկոսեանց: Աս ինչ պիտի ըլլայ. ( Կը բանայ նամակը, կը սկսի կարդալ ). « Ա յս օրուան դէպքը զիս բոլորովին վհատեցուց, այնպէս որ ասկէ վերջը ձեր տանը մէջ ոտք չեմ կրնար կոխել… պատմութիւնը երկար է, առանձին գտնուած ժ ամանակնիս կը պատմեմ քեզի… հօրդ ատամնաբուժութիւնը». Իմ ատամնաբուժութիւնս. ( Կը շարունակէ ): « Ո ւրիշ տեղ մը որոշենք տեսնուելու համար, քեզի համար հալ ու մաշ կ՚ըլլամ, շատ կը սիրեմ զքեզ, լեզուովս չեմ կրնար բացատրել » … Շատ կը սիրէ եղեր, շարունակենք: «Ուր մնաց թէ գրչով: Նամակիս պատասխանը գրելու ո ր ըլլաս` տեղ մը իմացուր ինձի, որ հոն երթամ. հասցէն այսպ է ս ըլլա յ. Առ Հ. Գ. Կ. Լ ԵՒՈՆ. Սիրահարեալներու փողոց, թիւ 20 Ալ հիմա բոլոր կասկածները փարատեցան. հապա ստորագրութի ւնը… ( Կարդալ ջանալով ) Տ…ա…ր…փ…ած… տարփած… տարփածող… տարփածուդ… Լե… լե… ւոն… Քիչ մ՚առաջ եկող ու ակռայի ցաւ ունիմ ըսողն ըլլալու է աս… ուրիշ ցաւ ունի եղեր… Աղջկանս առանց բան մը իմացնելու սա նամակին պատասխանը գրեմ… ու զինքը հոս հրաւիրեմ, աղուորիկ մը ծեծեմ: Զիս խա բել… բայց Երանեակին գիրին նմանեցնելու է… ժամանակ կորսնցունելու չգար… ( Կը գրէ ): Տարփածուդ իմ Լեւոն Հ. Գ. Կ. Նամակդ առի, շատ ուրախացայ: Ուստի ներկայիւս կ՚իմացնեմ, որ վաղը առաւօտ կանուխ եկուր, դուռը կը բանամ, կը նստինք կը խօսակցինք, երկար գրելու ժամանակ չունիմ: ԵՐԱՆԵԱԿ Առ Հ. Գ. Կ. Լ ԵՒՈՆ. Սիրահարեալներու փողոց, թիւ 20 ՏԵՍԻԼ Դ. ՆՈՅՆ եւ ՄԱՐԳԱՐ, դռնէն կը մտնէ ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Նի կ ոյին տամ որ տանի… Նիկո… Նիկո… Նիկո… Նիկո… ՄԱՐԳԱՐ, յառաջ գալով Ինչ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, ետեւը չնայելուն Նիկոն կարծելով Առ սա նամակը… Ահ, դուք էք, պարոն Մարգար… ՆԻԿՈ, մտնելով Զիս կանչեցիք, տէր… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Առ սա նամակը ու Սիրահարեալներու փողոցը տար: ՆԻԿՈ Սիրահարեալներու փողո… ուր է այ դ փողոցը… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Տիկին Մարգրիտի տունը գիտես: ՆԻԿՈ Անիկա, որ առջի օրը հոս եկած էր: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Այո։ ՆԻԿՈ Ակռան կը ցաւ է ր: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ինքը: ՆԻԿՈ Վերջ է ն ինձի ալ ստակ տուաւ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ճիշտ: ՆԻԿՈ Որուն դուն այտերը շոյեցիր: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ինչ կ՚ըսես, թշուառական: ՆԻԿՈ Սխալ տուն մը չերթանք, տէր: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Անոր գնա. քեզի տեղ մը ցոյց պիտի տայ, հոն ձգէ նամակը եւ շուտով եկուր: ՆԻԿՈ Աղէկ, տէր: ( Կ՚երթայ ): ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ էհ, պարոն Մարգար, խ օ սէ նայինք, ինչ լուր ունիս… ազգային գործերը ի նչպէս կ՚երթան: ՄԱՐԳԱՐ, մեկուսի Ես որ իրեն հարսնիքի օր մը որոշելու համար եկայ, ինձի ազգային գործեր կը հարցնէ: ( Բարձր ) Շատ ցաւալի, պարոն… բայց ես կ՚ուզէի… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Կ՚ըսեն թէ ժողովները օրինաւոր կերպով կը շարունակուին… ՄԱՐԳԱՐ Այնպէս է… մենք մեր գործին… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Լսեցի թէ նիստերը կանոնաւոր կերպով կ՚ըլլան… իւրաքանչիւր անդամ իր աստիճանին յարմար տեղ կը նստի եղեր… ՄԱՐԳԱՐ Ես ալ անանկ լսեցի… ինչ փոյթ մեզի, ինչպէս որ ուզեն թող նստին… ես եկայ որ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Մենք հայ չենք, մենք ալ գիտնալու ենք թէ ինչ է ըրածնին: ՄԱՐԳԱՐ Ըրածնին ինչ պիտի ըլլայ, ոչինչ: Ամէն օր նորընտիր անդամներ, նորածին խնդիրներ, նորատիպ հրաւէրներ, անհատնում հրաժարականներ, անթիւ մերժումներ, անսպառ քուէներ, միլիոնաւոր զերոներ, ահա ասոնք են… մեզի ինչ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ էհ, ասկեց աւելի ինչ կ՚ուզէիր որ ընեն, ըսել է որ կ՚աշխատին: ՄԱՐԳԱՐ Քանի որ շաբաթը գոնէ անգամ մը կանոնաւոր ժողովք չունինք… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ինչու ուրեմն այս երեսփոխանները չեն գար, միթէ ազգը չեն սիրեր: ՄԱՐԳԱՐ Չկրնար ըլլալ, որ ազգը չսիրեն, հարկաւ իրենք ալ պատճառ մ՚ունին: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Կամ թէ ժողովուրդը չկրնար աղէկ ընտրութիւն ընել. լրագիրները ինչ կ՚ըսեն: ՄԱՐԳԱՐ Ամէն բան կ՚ըսեն. Շար Մտածմանց անուն լրագիրը միշտ Պատրիարքարանի վրայ կը դարձընէ իր մտածութիւնը. եւ կը պոռա յ թէ մինչեւ որ ամսականաւ հմուտ անձինք չդրուին հոն` Սահմանադրութիւնը անգործադրելի պիտի մնայ: Ի պատասխանի այս մտածողութեան կ՚ըսեն` «Ստակ չկայ, ստակ չկայ». մինչդեռ ժողովուրդը ազգին բարելաւութեանը համար կը խոստանայ նպաստել: Մասիսն, իր բարձրակատար գագաթէն սէր եւ միութիւն կը պոռայ, ափսոս, որ այս բառերը դեռ շատերուն ականջը մտած չեն: Երբեմն ալ ստորոտէն ձայն կ՚արձակէ, կարծելով թէ անկէ դիւրութեամբ կը լսուի, դարձեալ չօգտեր. մեծ մասը ունկնախից կ՚անցնին անոր առջեւէն: Ծաղիկն քաղցրաբոյր, որ ամառ ձմեռ կը բացուի, եւ որուն ամէն մէկ կոկոնը ազգին լուսաւորութեան հիւթ կը պարունակէ, փթթելուն պէս կը սկսի անուշ անուշ բուրել, թէպէտ եւ քաղցր եւ ազդու է իր հոտը, բայց մեր ազգին մէջ մտքի հարբուխ շատ ըլլալուն պատճառով շատերը զուրկ են թէ իրմէ եւ թէ հոտէն: Ժամանակն ալ կ՚ըսէ, թէ ազգին յառաջադիմութիւնը ժամանակէ կախում ունի, ինչ օգուտ որ ըսելը գործադրել չէ: Բ այց կ՚աղաչեմ, ես ազգային գործերու վրայ օ ք խօսելու չեկայ, մասնաւորապէս… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Չըսես որ հայութիւնը թշուառ կացութեան մէջ կը գտնուի այսօր… ՄԱՐԳԱՐ Այնպէս է: Մինչդեռ լուսաւորեալ ազգերը ազգի ազգի հնարքներով զանազան մեքենաներ կը շինեն եւ անոնցմով կը կատարեն անասուններուն տեսնելու գործը, մենք, հայքս, անասուններու վերաբերեալ գործերն անգամ ( կ՚ամչնամ ըսելու ) մեր վրայ կ՚առնենք: Մեր պանդուխտ եղբայրները ըսել կ՚ուզեմ, որ, բեռնակրութեան անտանելի լուծին երկնցնելով իրենց վիզը, հազիւ կրնան իրենց օրական ապրուստը ճարել, փողոցի մէջ, քարերու վրայ, գիշերն ալ պանդոկներու մէջ, հեռու հայրենիքէն… զուրկ ընտանիքէն, եւ թերեւս ոմանք ալ բոլորովին յուսաբեկ հայրենիք դառնալէն, ահ ու դողով կ՚անցընեն իրենց ժամերը. այսպիսի գթաշարժ տեսարանի մ՚առջեւ որ հայն կրնայ անտարբեր հանդիսատես մնալ: Որովհետեւ ազգին վիճակը իմանալ կ՚ուզես, բաց ականջներդ, լսէ, խորհէ եւ թող աչքերէդ արտասուաց յորդառատ վտակներ իջնան ծնօտդ ի վայր. անոնց համար կը խօսիմ, վասնզի Հայաստանի զաւակունք են եւ հայրենիքը իր ազատութեան յոյսը անոնց բազուկներուն վրայ դրած է, այն բազուկներուն` որք այսօր տկարանալու վրայ են եւ թերեւս օր մը բոլորովին ոչնչանան հայրենեաց յուսոյ հետ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Արդարեւ, իրաւացի են քո ւ խօսքերդ, պարոն Մարգար, եւ ինքզինքս երջանիկ կը համարիմ քեզի պէս ազգասէր փեսացու ունենալուս համար: հապա չըսես ինձի թէ ինչ բանի կը ծառայէ Սահմանադրութիւնը: ՄԱՐԳԱՐ Սահմանադրութիւնը ծոյլ մարդու մը կը նմանի, որ եթէ ձեռքէն չբռնես, չքալեր, նստած տեղը կը մնայ, օր քան զօր կը տկարանայ եւ կը մեռնի: Աահմանադրութիւնը ինչ կրնայ ընել ինք իր գլխուն, ոտք չունի, որ քալէ, երեսփոխանները պէտք է զանիկա քալեցնեն, անոնց ալ մեծ մասը տարին անգամ մը միայն ժողովքին ներկա յ կը գտնուին. ահա այսպէս է, պարոն Թափառնիկոս… բայց կ՚աղաչեմ, ուրիշ անգամուն թողունք այս խօսակցութիւնը: Քիչ մ՚առաջ եկած էի մեր հարսնիքի օր մը որոշելու համար ձեզի հետ խօսելու. շատ զբաղած էիք, հարկադրուեցայ երթալ, ուստի հիմա որ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Լաւ, որոշենք, բայց չգիտեմ թէ տիկինը պատրաստ է: ՄԱՐԳԱՐ, մեկուսի Տիկինին հետ պիտի կարգ ու իմ ։ ( Բարձր ) Տիկինին համար պատրաստուելու հարկ չկայ, բաւական է որ դուք հաւանութիւն տաք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Իրաւունք ունիք. տիկինին հետ ալ անգամ մը խորհրդակցելու էք, վասնզի իրեն աղջիկն է. թէպէտ եւ կէսը իմս է, բայց մայրերը կ՚ուզեն միշտ աղջիկներուն գործակատարը կանգնիլ: ՄԱՐԳԱՐ Զարմանալի բան, ուրեմն երթամ տիկինին հետ խօսելու: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Վերջը կը տեսնուինք: ՄԱՐԳԱՐ Աղէկ ( Կ՚երթայ ): ՏԵՍԻԼ Ե. ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, ՆԻԿՈ, ԵՐԱՆԵԱԿ ՆԻԿՈ, վազելով Տարի, տէր իմ. ըսին, որ ինքը հոն չէ եւ թէ գալուն պէս պիտի յանձնեն: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Աղէկ։ ՆԻԿՈ Ետ դարձած ժամանակս, նոյն փողոցին մէջ աղուորիկ կին մը պատուհանը նստեր էր, ձեռքովը կանչեց զիս, ես ալ գացի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, մեկուսի Սոֆին ըլլալու է: ՆԻԿՈ Կոտրտուելով, բարակ ձայնով մը, Թափառնիկոսի ծառան ես, ըսաւ: Ծառան եմ, ըսի: Քեզի յանձնարարութիւն մը պիտի ընեմ, կ՚ընդունիս, ըսաւ: Կ՚ընդունիմ, ըսի. ինչպէս ալ գրաբառ կ ը խօսի սատանան. ուրիշ անգամուն կանանց քով բառարանով երթալու է, շատ անգամ անհասկնալի խօսքեր թող կու տան բերաններէն: Քչիկ մը սպասէ, ըսաւ: Սպասեմ, ըսի. պատուհանէն աներեւութացաւ, ես ալ արձանի պէս փողոցին մէջ դրան առջին կը սպասէի: Քանի մը վայրկեանէն պատուհանէն երեւցաւ մեր բարակաձայն տիկինը, ձեռքը նամակ մը բռնած` առ, ըսաւ ցած ձայնով: Առնեմ, ըսի բարձր ձայնով: Մի պոռար, ըսաւ, տղաս կը քնանայ, կ՚արթննա յ. Թափառնիկոսին տար, ըսաւ: Տանիմ, ըսի: Ըսէ որ, ըսաւ, ինձի թող գայ, իրեն խիստ կարեւոր խօսք մը ունիմ ըսելու, ըսաւ. ահա ես ալ ձեզի` թող գայ կարեւոր խօսք մը պիտի ըսէ, կ՚ըսեմ ըսելով եկայ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Թշուառական, խօսք մը հասկցնելու համար « Ը սեմ » բայը ամբողջ խոնարհեցիր: ՆԻԿՈ Ահա նամակը ( Կու տայ, կը մեկնի ): ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Նախ հասցէն կարդանք: «Առ ՍԻՐԵՑԵԱԼԴ ԻՄ ՊԱՐՈՆ ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, ԱՏԱՄՆԱԲՈՅԺՆ ԱՐԵՒԵԼԵԱՆ. ( Նամակը կը բանայ կը սկսի կարդալ ) Պատիւ ունիմ ներկայիւս քեզի իմացնելու, որ… ( Այս միջոցին Երանեակը կը մտնէ, Թափառնիկոս չտեսնելով զանիկա, կարդալը կը շարունակէ ): «Այս գիշեր մեր տունը գաս, պարոն Թովմասը խաբենք ու պարահանդէս երթանք, շատ բազմութիւն պիտի ըլլայ հոն, կ՚աղաչեմ, մ՚ուշանար, շատ կը սիրեմ զքեզ, գալուդ պէս գնդասեղով մարմինէդ արիւն պիտի հանեմ: ՍՈՖԻ» ԵՐԱՆԵԱԿ, իւրովի Ով է այս Սոֆին… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Մարմինէս արիւն պիտի հանէ, հա, հա, հա, շատ սիրուն էակ մ՚է սա Սոֆին, ինչ պզտտիկ ոտք ունի, որքան ալ գեղանի է, սոխակի պէս կը խօսի թշուառականը, տատրակի պէս կը նայի գարշելին, սիրամարգի նման ալ պճնասէր է սատանան, ազնիւ բնաւորութիւն մը ունի, անոր համար կը սիրիմ զինքը, եւ պիտի սիրեմ յաւիտեան. ըստ իս, բնութեան գեղեցկութիւնը դիմաց գեղեցկութենէ աւելի պաշտելի է. կեցցես Սոֆի… կը սիրեմ զքեզ ( Երանեակը տեսնելով աճապարանօք կը պահէ նամակը գրպանին մէջ ): ԵՐԱՆԵԱԿ Զով կը սիրէք, հայր իմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Առանց ինձի հարցնելու ինչու համար ներս կը մտնես: ԵՐԱՆԵԱԿ Ես հիմա եկայ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Նամակին պարունակութիւնը լսեցիր: ԵՐԱՆԵԱԿ Չէ, հայրիկ: ( Մեկուսի ) Կեղծենք։ ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Առեւտրական գործերու վրայօք տեղեկութիւն կու տայ: ԵՐԱՆԵԱԿ, մեկուսի Սիրոյ առուտուր: ( Բարձր ) Մտած ատենս մինակ սա չափը լսեցի «Կը սիրեմ զքեզ»: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Խելացի տղայ է, կը սիրեմ զինքը… միւս խօսքերը չլսեցիր: ԵՐԱՆԵԱԿ Չէ, հայրիկ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ապրիս, աղջիկս, վասնզի աղջիկ մը պէտք չէ, որ ամէն տեսակ խօսքերու ունկնդիր ըլլա յ: ԵՐԱՆԵԱԿ Գիտէք, հայրիկ, առանձին կ՚ուզէի գտնալ ձեզ, որպէսզի ձեզի իմ սիրտս բանամ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Բաց նայիմ: ( Մեկուսի ) Կեղծենք: ԵՐԱՆԵԱԿ Առաւօտուն պատանի մը եկած էր հոս, որ ակռայի ցաւ ունէր: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Այո, եկած էր: ԵՐԱՆԵԱԿ Ինչպէս գտաք այն պարոնը: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Անիկա ինքնիրեն եկաւ: ԵՐԱՆԵԱԿ Այսինքն իր վարքը, դէմքը, գեղեցկութիւնը, խօսքը, ոտքը.,. ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Պարկեշտ տղու մը կը նմանի: ԵՐԱՆԵԱԿ Իմ նշանածէս աւելի խոհեմ, սիրուն, աղուոր, հագուստները նոր, սիրտը զգայուն, ոտքը պզտիկ, ձեռքը փափուկ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Չեմ հասկնար, ինչ ըսել կ՚ուզես: ԵՐԱՆԵԱԿ Ըսել կ՚ուզեմ, թէ այսպիսի պատանի մը գտնուած ատեն ինչու իմ սիրտս Մարգարի տամ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Մարգարի յատկութիւնները այն պատանւոյն հ ագուստը, ոտքը կը գերազանցեն, Մարգարը ազգասէր է: ԵՐԱՆԵԱԿ Ըհ, ազգասէր, միշտ պատռտած հագուստներ կը հագնի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Խոնարհ երիտասարդ մ՚է: ԵՐԱՆԵԱԿ Ըհ, խոնարհ, միշտ հին լաթերով կը պտըտի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Խելացի տղայ մ՚է: ԵՐԱՆԵԱԿ Ը հ, խելացի, նոր հագուստ մը տեսած չունիմ վրան: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ի բարկութիւն մի հրապուր ե ր զիս: ԵՐԱՆԵԱԿ Ինչու բարկութեան հրապուրեմ, չէք տեսներ, միշտ հին լաթերով կը պտըտի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, բարկութեամբ Դուք կանայք նոր լաթերը ամուսիններէդ աւելի կը սիրէք, եւ անոնց քսակը կը պարպէք. խելքս չհասաւ եւ չպիտի հասնի… աս ինչ շռայլութիւն է…: Դարուս օրիորդները աւելի նորութիւններու կը սիրահարին քան թէ երիտասարդներու, եւ երիտասարդութիւնը` այն ըղձալի հասակը, այս անիծեալ հագուստին կը զոհուի. խեղճ երիտասարդութիւն, ինչ ժամանակի հասար: Մենք Զատկին նոր հագուստ մը շինել կու տանք, երկու երեք տարի անով կը բաւականանանք, տես սա գիշերուան հագուստս, Սահմանադրութեան առաջին տարեդարձին առած էի եւ դեռ կը հագնիմ, բայց դուք նորաձեւութիւն կ՚ըսէք հագուստ կ՚առնէք, հնաձեւութիւն կ՚ըսէք լաթ կ՚ուզէք. ամուսիններնիդ չկենան առնեն. անկէ վերջը դաշտերու վրայ դրուած զօրականներու վրաններու պէս ահաւոր Մալաքոֆ ներու մէջ կը մտնէք, փողոցի վրայ անցորդները կ՚արգելուք, թէ որ մէկը հագուստնիդ ոտքովը պատռէ, ծուռ ծուռ կը նայիք, եւ իրիկունը ամուսիններնուդ կ՚ըսէք, մէկը աւանակի պէս անցաւ, հագուստս պատռեց, ստակ տուր, վաղը ուրիշ մը առնեմ: ( Կ՚երգէ ): Կանայք ասանկ են, Միշտ նոր լաթ կ՚ուզեն, Եւ թէ որ չառնես` Պզտիկ տղու պէս, Որ դեռ ծծէ կաթ, Ես լաթ կ՚ուզեմ, լաթ Կ՚ըսեն կը պոռան, Կու լան ու կու լան: Առտուանց կանուխ կ՚ըսէ լաթ լաթ լաթ, Պառկելու ատեն պոռա յ լաթ լաթ լաթ: Ամառը կու գայ դարձեալ լաթ լաթ լաթ. Ձմեռ կը հասնի, բայց մ իշտ լաթ լաթ լաթ: Դուն ալ հիմա ելեր, նշանածիդ հագուստներուն չես հաւնիր: Ես գիտեմ, յանցանքը իմս է, քեզի հետ միշտ անուշութեամբ վարուեցայ, եւ իբրեւ բարբարոս հայր մը ամէն մէկ խօսքդ ապտակով չվարձատրեցի. ուստի ալ ժամանակն հասաւ, պէտք է որ քաղցրութիւնը դառնութեան փոխուի. ահա վերջին խօսքս, Մարգարը պիտի սիրես: ԵՐԱՆԵԱԿ Անհնարին է ինձ զայն սիրել, քանի որ անդին լուսնոյ պէս երիտասարդ մը յափշտակեր է իմ սէրս: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ինչու յափշտակել տուիր: ԵՐԱՆԵԱԿ Սրտիս հարցուցէք, ինձի ինչ կը հարցնէք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Շուտ կորի առջեւէս, գնա, սենեակդ քաշուէ, անզգամ աղջիկ: ԵՐԱՆԵԱԿ, մեկուսի Ինքը որ այս հասակին մէջ ուրիշ կանանց կը քծնի: ( Բարձր ) Մարգարի հետ չպիտի կարգուիմ: ( Կ՚երթայ ): ՏԵՍԻԼ Զ. ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, վերջը ՆԻԿՈ ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Շուտով հագուիմ, իմ Սոֆիիս երթամ, գիշերը կը մօտենայ, սա նամակներն ալ գրպանս դնեմ երկուքն ալ, որուն մէկը Լեւոնին է, որ վաղը առտու պիտի գայ սիրահարութիւն ընելու ինձի հետ… փատով. միւսը Սոֆիիս, որուն հետ այս գիշեր պիտի սիրահարութիւն ընենք… լեզուով: ( Զանգակը կը զարնէ, Նիկո կը մտնէ ): Շուտ հագուստներս բեր, կարմիր ու ճերմակ ներկերն ալ միատեղ: ( Նիկո կ՚երթայ ) Սովորութիւն եղած է, ինչ ընեմ, հնազանդելու է. խնդալու բան, հա, հա , հա, ինձի պէս մարդու մը երեսը ներկելը ճիշտ հին տուներու ճակատը ներկելու կը նմանի, որոնք դրսէն անցորդներուն ուշը կը գրաւեն, ներս մտնողներուն ալ ծիծաղը կը շարժեն: ՆԻԿՈ Հագուստներդ բերի, տէր: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Բռնէ հագնիմ։ ՆԻԿՈ, հակառակ կողմէն բռնելով, Թափառնիկոս չկրնար թեւերը գտնել Հրամմեցէք տէր: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, բարկութեամբ Ուր են թեւերը։ ՆԻԿՈ Ուր պիտի ըլլան, վրան են. կարծեցիր թէ գողցայ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, ետեւը նայելով Դեռ հագուստ մը բռնել չսորվեցար: Ասանկ բռնէ, ասանկ կեցիր ( Կը հագնի ): Հոս մտնելդ տիկինը տեսաւ: ՆԻԿՈ Չէ, տէր իմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Դուռը գոցէ: ( Մեկուսի ) Չըլլայ որ մէկէն ի մէկ գա յ: ( Նիկո կը գոցէ ) Հիմա ալ երեսնիս նայինք: ( Հայելիի առջեւ կ՚երթայ ): Առաջ ճերմակը, վերջը կարմիրը ( Կը քսուի ): Տեսնողը տասնվեց տարու մէկը պիտի կարծէ: ( Նիկոյին դառնալով ) Ինչպէս… աղուորցայ: ՆԻԿՈ Ըհ… կապիկի դարձար: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Պապանձէ, ոտքի ամաններս ուր են, բեր. ( Նիկո կը բերէ ): Շուտով հագուիմ երթամ. թէ որ զիս փնտռող մը ըլլայ, պատասխանէ թէ ծանր հիւանդի մը գնաց, եւ թէ այս գիշեր չպիտի գայ: Տիկինին բան մի զուրցեր, կ՚իմանաս. երբ որ հարցնէ քեզի, պատասխան տուր, թէ հիմա պիտի գայ. կամացուկ մը սա դուռը բաց, նայէ մարդ կայ, ( Նիկո կը նայի ) առանց տիկինին իմացնելու կծիկը դնեմ. թէ որ իմանալու ըլլայ, դարձեալ պիտի կռուինք: ՆԻԿՈ Մարդ չկայ, տէր: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ահա ես պիտի երթամ, կարելի է որ այս գիշեր չգամ, վաղ առտու կանուխ հոս պիտի գտնուիմ: ( Երթալու վրայ ): ՏԵՍԻԼ է. ՆՈՅՆՔ եւ ՄԱՐԹԱ ՄԱՐԹԱ, դռնէն երեւնալով Սիրելի ամուսինս… միւս խուցին մէջ միս մինակ նստելէն սիրտս նեղացաւ, ելնեմ, ըսի, ամուսնոյս քովն երթամ… հագու ե ր ես… իրիկուն եղաւ… ինչու համար: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Թող, Աստուած սիրես. մեզի համար հանգստութիւն չկայ. բժիշկ չես, ամէնուն ծառան ես: Այս գիշեր, որ քիչ մը հ անգչել կ՚ուզէի, փափաքս ի դերեւ ելաւ. հիմա նամակ մը ստացայ, որուն մէջ կը գրեն թէ անպատճառ երթամ, մէկը ակռային ցաւէն բռնուած ըլլալուն, շաբաթ մ՚է որ գիշերներ ը չքնանար… թէ որ չերթամ մեղք է: ՄԱՐԹԱ, մեկուսի Սուտ կը խօսի: ( Բարձր ) հապա աղուորցեր ես: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Տէր ողորմեա. առաջ տգեղ էի: ՄԱՐԹԱ Կ՚աղաչեմ քեզի, այս գիշեր մ՚երթար: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Կու գան բռնի կ՚առնեն կը տանին: ՄԱՐԹԱ Ոչ, այս անգամ ալ իմ խօսքս թող ըլլայ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Տղու մը պէս կը խօսիս, տիկին. գործս մ՚արգելուր ( Երթալու վրայ ): ՄԱՐԹԱ, հագուստէն բռնելով Ոչ, չպիտի երթաս: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ալ չափն անցուցիր, քաղցրութեամբ կը խօսիմ չես հասկնար, թէ որ անգամ մ՚ալ բարկութեան դէմքս առնեմ: ՄԱՐԹԱ Միտքդ ինչ է, յայտնէ ինձի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Թող զիս, հիւանդի պիտի երթամ: ՄԱՐԹԱ, միշտ Թափառնիկոսը արգիլելով Չպիտի երթաս. ես ալ հիւանդ եմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Կորի սըկէ, ցնդած պառաւ: ՄԱՐԹԱ Ցնդած պառաւ… ցնդած պառաւ. մոռցար որ իմ ստակովս մարդ եղար: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Գետինը անցնիս. ես զղջացայ քեզի հետ կարգուելուս: ՄԱՐԹԱ Զղջացար, ստակներս ինչու կերար. տուր ստակներս, բաժնուինք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Բարկութեանս ամանը լեցաւ: ՄԱՐԹԱ Կարծես թէ իմինս պարապ է, տուր ստակները, վերջացնենք խաղը: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ոչ ստակներդ կու տամ, ոչ ալ քու խօսքդ մտիկ կ՚ընեմ: ՄԱՐԹԱ Այս խաղն ալ չլմննար: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Թող չլմննայ, հին գ արարուած ըլլայ, երկրորդին մէջն ենք: ՄԱՐԹԱ Այն արարուածները քթէդ բերնէդ պիտի հանեմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Վերջապէս պիտի լռես: ՄԱՐԹԱ Չպիտի լռեմ, դուն իմ ստակովս համբաւ ստացար, տուր ստակներս, ուր որ ուզես, հոն գնա: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Սա չուանը տուր, Նիկո… տեսնես հիմա ստակները… ոտքերդ կապեմ, որ հասկնաս… ( Նիկո չուանը կը տայ, Թափառնիկոս կապել կ՚ուզէ, Մարթա չթողուր ): Պիտի կապեմ եւ անանկ պիտի երթամ, անիծեալ ըլլաս, անօրէն կին: ( Մեկուսի ) Տէր Աստուած, մեղայ, տէր Աստուած: ՄԱՐԹԱ Աստուած պատիժդ տա յ: ( Մեկուսի ) Սուրբ Աստուածածին, դուն մեղք մի գրեր: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Դեռ պիտի պոռաս: ՄԱՐԹԱ Ստակովս մարդ եղար: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Սատկիս: ( Մեկուսի ) Տէր ողորմեա, տէր ողորմեա: ՄԱՐԹԱ Դուն սատկէ: ( Մեկուսի ) Սուրբ Աստուածածին, մեղք մի գրեր: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Աշխարհի առջեւ ծաղր ու ծանակ պիտի ըլլանք. քրէական յանցանք մը գործեցի քեզի հետ ամուսնանալուս: ՄԱՐԹԱ Ստակներս տուր: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Շունչդ կտրի: ( Մեկուսի ) Մեղայ, մեղայ: ՄԱՐԹԱ Ստակովս մարդ եղար: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ստակդ գետնին տակը անցնի: ՄԱՐԹԱ Քեզի հետ մէկտեղ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, վրան երթալով Կեցիր, խայտառակ, հասկցնեմ քեզի, թէ ինչ է էրիկ մը. ( Կը պառկեցնէ, ոտքերը կը կապէ ) ահ. հիմա պառկէ, որ ես ալ երթամ ( Կ՚երթայ ): ՆԻԿՈ, բարձրաձայն կը խնդայ Ասոնք ալ ամէն օր կռիւ պիտի ընեն: ՄԱՐԹԱ Օգնութեան հասէք: ՆԻԿՈ Ձը, ձը, ձը, ինչ բան: ՄԱՐԹԱ Եկուր քակէ սա կապը, ոհ, չեմ կրնար դիմանալ, ջիղերս կը քաշուին, ինչ մեղք գործեցի Աստուծոյ դէմ, որ ասանկ կը տանջուիմ… ահ, կանայք թշուառ են, իմ ծեր հասակիս մէջ հետս այսպէս գազանաբար վարուի… ( Լալով ) Երանեակ… Երանեակ… ՆԻԿՈ, դուռը բանալ ուզելով Դրսէն կղպեր է… Օգնութիւն… ՄԱՐԹԱ Մարգար, Երանեակ… ՆԻԿՈ Օգնո ւ թիւն… օգնութիւն: ՄԱՐԹԱ Չեն լսեր, ուժ չմնաց վրաս… աչքերս կը մթագնին. թմրութիւն կու գայ վրաս… ահա կը մարիմ. ( Կ՚իյնայ ) կը մեռնիմ… ձեռներս… ՆԻԿՈ Տիկին, ինչ կ՚ըլլաս… օգնութիւն… ինչու պառկեցար, տիկին… օգնութիւն ( Ասդիս անդին վազւըռտելով ): Մի վախնար, տիկին, հոս եմ… օգնութիւն… հիմա կ՚անցնի, բան մը չէ… ձայն չհաներ. ( Պոռալով ) օգնութիւն… ուժդ ժողվէ, տիկին… ( Դրան ծակէն դուրս կը պոռայ ): Օգնութիւն, տիկինը պիտի մեռնի, մեռաւ… կը մեռնի… ՏԵՍԻԼ Ը. ՆՈՅՆՔ եւ ԵՐԱՆԵԱԿ ԵՐԱՆԵԱԿ, շփոթած դուռը կը բանայ Ինչ պատահեցաւ: ՆԻԿՈ Չես տեսներ… տիկինը կը մեռնիմ, ըսաւ, ինչ գիտնամ, սուտ է, ճշմարիտ է: ԵՐԱՆԵԱԿ, լալով մօրը քով կ՚երթայ Ինչ ունիս, մայրիկ… սուրբ Աստուածածին, մարմինը պաղ է… քիչ մը ջուր, ջուր, ջուր, ջուր, աւանակի պէս ինչու կեցեր ես, ջուր, ջուր, ջուր: ՆԻԿՈ, վազելով Ջուր, ջուր, ջուր, կարծես թէ տունը կը բռնկի. մեռած մարդուն ջուրը ինչ կ՚օգնէ: ԵՐԱՆԵԱԿ Բաց աչքերդ, մայրիկ, բաց, ես եմ քովդ նստողը, քու աղջիկդ Երանեակն է, ահ, մայրիկ, մայրիկ, ( Լալով ) ինչու չես պատասխաներ, մարմինը որքան պաղ է: ՆԻԿՈ, վազելով կու գայ Ջուր չկայ. ( Կը թքնէ Մարթային երեսը ) պարապ տեղը մի լար, օրիորդ, թէ որ մեռած չըլլար պատասխան կու տար: ԵՐԱՆԵԱԿ Սեղանին վրայ անուշադրի ոգի կայ, բեր: ՆԻԿՈ Լուսահոգին կոտրեր է աս առտու: ԵՐԱՆԵԱԿ, վազելով սեղանին վրայէն շիշ մը կ՚առնէ մօրը քիթը կը բռնէ Ասով, հիմա… ՄԱՐԹԱ, սթափելով Ինչ է… ինչու քովս… ԵՐԱՆԵԱԿ Բան մը չկայ, մայրիկ։ ՄԱՐԹԱ Ուր գնաց հայրդ: ԵՐԱՆԵԱԿ Չգիտեմ: ՆԻԿՈ Հիմա պիտի գայ: ՄԱՐԹԱ Ահ, բարբարոս մարդ. տես ինչ վիճակի մէջ թողուց զիս: ԵՐԱՆԵԱԿ Աթոռի վրայ նստէ, մայրիկ… ահ, աս ինչ է… ոտքերդ կապուած… ՄԱՐԹԱ Ինքը կապեց ու գնաց: ՆԻԿՈ Հիմա պիտի գայ: ԵՐԱՆԵԱԿ Ես գիտեմ ուր գնաց: ( Մօրը ոտքը քակելով ): ՄԱՐԹԱ Գիտես ուր գնաց: ՆԻԿՈ Հիմա պիտի գայ: ( Կ՚երթայ ): ՄԱՐԹԱ, աթոռի վրայ նստած Զուրցէ, Երանեակ, վրէժ պիտի լուծեմ իրմէ, վրէժ: ԵՐԱՆԵԱԿ Քիչ մը առաջ հոս մտած ժամանակս նամակ մը կը կարդար, Սոֆի անուն տիկինէ մը ուղղեալ ու սէր բառերով տողեալ: ՄԱՐԹԱ Գիտէի որ կին մը կը սիրէ, բայց ով ըլլալը չիմացայ մինչեւ հիմա: ԵՐԱՆԵԱԿ Անիկա, որ մտնելս չտեսաւ, կ՚ըսէր «Սոխակի պէս կը խօսի, տատրակի պէս կը նայի, սիրամարգի պէս պճնաս է ր է »: ՄԱՐԹԱ Շարունակէ: ԵՐԱՆԵԱԿ Եւ թէ այն կինը հօրս մարմին է ն արիւն պիտի հանէ եղեր: ՄԱՐԹԱ Թող հանէ, թող հանէ, որ հասկնայ: ԵՐԱՆԵԱԿ Գնդասեղով: ՄԱՐԹԱ Գնդասեղով: ԵՐԱՆԵԱԿ Եւ այս գիշեր ալ պարահանդէս պիտի երթան զուարճանալու համար: ՄԱՐԹԱ Ի նչպէս կրնանք սոր վ իլ այս Սոֆիին տունը: ԵՐԱՆԵԱԿ Նիկոյէ ն, նամակը անիկա բերաւ. կանչենք զինքը հարցնենք. Նիկո, Նիկո: ՆԻԿՈ Եկայ: ՄԱՐԹԱ Պարոն Թափառնիկոսը ուր գնաց: ՆԻԿՈ Հիմա պիտի գայ: ՄԱՐԹԱ Ուր գնաց: ՆԻԿՈ Չեմ գիտեր ուր երթալը, բայց… հիմա պիտի գայ… ՄԱՐԹԱ Նամակը ո ւրկէ բերիր: ՆԻԿՈ Ինչ ըսեմ, տիկին… հիմա պիտի գայ: ԵՐԱՆԵԱԿ Աս ապուշն ալ խօսք չհասկնար: ՆԻԿՈ Հիմա պիտի գայ, օրիորդ: ԵՐԱՆԵԱԿ Նամակը ո ւրկէ առիր: ՆԻԿՈ Սիրահարեալ… նե… րու… փողոցէն: ԵՐԱՆԵԱԿ Ի նչու համար հոն գացիր: ՆԻԿՈ Նամակ մը տարի: ԵՐԱՆԵԱԿ Որին: ՆԻԿՈ Թիւ 20… Թափառնիկոսը հիմա պիտի գայ: ԵՐԱՆԵԱԿ, մեկուսի Թիւ 20: Լեւոնին տունը… ( Բարձր ) նամակը ով տուաւ: ՆԻԿՈ Չեմ ճանչնար, կնիկ մը տուաւ, առ ասիկա Թափառնիկոսին տար, ըսաւ, ես ալ բերի: ՄԱՐԹԱ Այն կնկան տունը գիտես: ՆԻԿՈ Գիտեմ, տիկին, գիտեմ: ԵՐԱՆԵԱԿ հապա թիւ 20 տունը ով կար: ՆԻԿՈ Ան տունը… ան տունը… չեմ յիշեր ով կար… շատ բաներ կային, բայց միտքս չէ: ԵՐԱՆԵԱԿ, մեկուսի Ինչ պիտի ըլլայ արդեօք… Լեւոնը սատանայութիւն մը ըրած է, ակռայի ցաւ ունիմ ըսելով… ասիկա ալ դեղ տարած ըլլալու է: ՄԱՐԹԱ Պէտք է որ երթամ գտնեմ զիրենք, բայց այս հագուստներովս պարահանդէսի մէջ կը ճանչցուիմ: Էրիկ մարդու կերպարանք մտնեմ… այո, ժամանակ չկորսնցնենք, գիշերը կը մօտենայ: ( Կ՚երթայ, Նիկո ալ ետեւէն ): ՏԵՍԻԼ Թ. ԵՐԱՆԵԱԿ, վերջը ՄԱՐԳԱՐ ԵՐԱՆԵԱԿ Այս գիշեր միս մինակ պիտի մնամ տան մէջ. այս առանձնութենէն օգուտ քաղելու է: Մէկը գտնեմ Լեւոնիկիս ղրկեմ, իմացնելով որ ամենայն դիւրութեամբ կրնայ հոս գալ ու հետս խօսակցիլ: Իւրաքանչիւր ոք իր գործին ելնելուն կը նայի. ես ալ ինչ ընեմ, այս աշխարհի վրայ ամէնը ամէնը մէկ սիրական մը ունիմ: Դեռ ամիս մը չեղաւ Փարիզէն դառնալը, այսքան ալ շուտ սիրտս գրաւեց… այնպէս որ Մարգարէն բոլորովին պաղեցայ. ի վերա յ այսր Փարիզի մէջ կրթուող երիտասարդները սիրելու կերպն աղէկ կը սորվին: Պոլսեցիներ է ն շատ վարպետ են այս մասին. հարկաւ աղէկ պիտի սորվին, քանի որ հոն սիրելու արուեստ անունով գիրքեր կը տպուին: ՄԱՐԳԱՐ Դուն հոս մինակ, Երանեակ: ԵՐԱՆԵԱԿ, մեկուսի Եկաւ: ( Բարձր ) Մինակ: ՄԱՐԳԱՐ Ինչ ըրիր: ԵՐԱՆԵԱԿ Ոչինչ։ ՄԱՐԳԱՐ Ձեռքդ երկնցուր տեսնեմ, դուն այսքան աղմկոտ չէիր, ինչ եղեր ես… ձեռքդ տուր նայիմ: ԵՐԱՆԵԱԿ Ձեռքս աղտոտ է: ՄԱՐԳԱՐ Մօտ եկուր, համբոյր մը տպեմ երեսդ: ԵՐԱՆԵԱԿ Իմ երեսս տպարան չէ: ՄԱՐԳԱՐ Թերեւս աղջիկները աս տեսակ ծանր վարքով կ՚ուզեն զիրենք սուղ ծախել… վնաս չունի… ոհ, Երանեակ, կը խնդացնես զիս, դուն ծախուած ես, եկուր քովէ քով նստինք… այս գիշեր հոս պիտի մնամ, հարսնիքի օր մը պիտի որոշենք հօրդ հետ… բայց հայրդ ուր է… ԵՐԱՆԵԱԿ Չգիտեմ: ՏԵՍԻԼ Ժ. ՆՈՅՆՔ, ՄԱՐԹԱ, էրիկ մարդու հագուստով ՄԱՐԹԱ, արտորնօք գալով Ահա պատրաստուեցայ: ՄԱՐԳԱՐ Աս ինչ կերպարանք է, տիկին: ՄԱՐԹԱ Որովհետեւ մեր փեսացուն ես… ԵՐԱՆԵԱԿ, մեկուսի Աստուած չընէ… ՄԱՐԹԱ Քեզի ամէն բան կը յայտնեմ: ՄԱՐԳԱՐ Զրուցէ, վասնզի կը դողդղամ… ԵՐԱՆԵԱԿ, մեկուսի Ցրտէն: ՄԱՐԳԱՐ Արդեօք դժբախտութիւն մը պիտի լսեմ. արդէն Երանեակի տխրադէմ կենալը ինձի գուշակել կը տար… բայց… ինչ պատահեցաւ: ՄԱՐԹԱ Ահա բարձրաձայն կ՚ըսեմ, Թափառնիկոսը Սոֆի անունով կին մը կը սիրէ: ՄԱՐԳԱՐ Կարելի է որ… ՄԱՐԹԱ Կարելի է. եւ այս ժամուն անոր տունը կը գտնուի, մէկ երկու ժամէն պարահանդէս պիտի երթան. դիտմամբ այս կերպարանքն առի, որպէսզի չճանչցուիմ, ձեզի ալ կ՚աղաչեմ որ ընկերանաք ինձի: ՄԱՐԳԱՐ Անհաւատալի կը թուի որ… ՄԱՐԹԱ Հաւտացէք, շատոնց գիտէի սիրուհի մը ունենալ ը. բայց ուր եւ ով ըլլալը մինչեւ այսօր չէի իմացեր, ահա հիմա ամէն բան երեւան եկաւ, ժամանակ կորսնցնելու չգար: ( Նիկո կը մտնէ լապտեր մը բռնած ) Եւ դուն, Երանեակ, դուռը լաւ մը կղպէ, սենեակդ մտիր, թէ որ կը վախնաս` դրացիին գնա, հոն նստէ մինչեւ որ դառնանք: ԵՐԱՆԵԱԿ Չէ, մայրիկ, չեմ վախնար, հոս կը նստիմ, ես հիմակուան նորելուկ աղջիկներէն չեմ, որ մուկէն անգամ կը վախնան: ՄԱՐԳԱՐ Շատ ուրախ եմ, որ այսպիսի քաջասիրտ օրիորդի մը գլխուն պիտի դպցնեմ գլխուս: ԵՐԱՆԵԱԿ, մեկուսի Գլուխդ չորնայ: ( Կ՚երթայ ): ՄԱՐԹԱ Ապրիս, աղջիկս… ՄԱՐԳԱՐ Շատ հեզ բնաւորութիւն ունի: ՄԱՐԹԱ Եւ ով կրթեց զինքը, եթէ ոչ իր մայրը, որ իր խիստ բնաւորութեամբը աղջիկը դաստիարակեց. կարգը հիմա հօրն եկաւ, անիկա ալ աղէկ մը կրթեմ, կանանց օրինակ ըլլամ, տեսնեն թէ կին մը աւելի զօրաւոր է, թէ էրիկ մը: Չէք կրնար երեւակայել, կատակերգութիւն պիտի խաղանք, կ՚ըսէ, երկրորդին մէջն ենք կ՚ըսէ, հիմա ալ ես պիտի սկսիմ երրորդ արարուածին. երթանք: ( Կ՚երթան ): [ՎԵՐՋ Բ. ԱՐԱՐՈՒԱԾՈՅՆ] ԱՐԱՐՈՒԱԾ ԵՐՐՈՐԴ ՏԵՍԻԼ Ա. Թովմաս թիկնաթոռի վրայ նստած. Սոֆի անկէ քիչ մը անդին աթոռի վրայ նստած, թաշկինակովը երեսը գոցած. Կիրակոս դրան առջին նստած կը մրափէ. ԹՈՎՄԱՍ Ցաւը չմեղմացաւ, տիկին: ՍՈՖԻ Չէ, սիրելի ամուսինս, մանաւանդ թէ երթալով կը սաստկանայ, թէ որ այսպէս շարունակէ, վախնամ որ աչքս բաց պիտի անցընեմ գիշերը…: Ինձի մի սպասեր, դուն գնա անկողինդ մտիր, պառկէ: ( Մեկուսի ) Կարծես թէ այս գիշեր դիտմամբ չպառկիր: ԹՈՎՄԱՍ Համբերելու է, ինչ ընենք. ես իմ բախտիս վրայ կու լամ: Երիտասարդութեանս ատեն իմ միակ փափաքս էր ուժով, առոյգ ու գեղանի կին մը ստանալ, չեղաւ… չեղաւ… չեղաւ… փափաքս ի դերեւ ելաւ: Քեզ սիրեցի, ամուսնացայ հետդ, այսօր ակռադ կը ցաւի… վաղը գլուխդ… միւս օրը աչքդ… մէկ շաբաթէն մազերդ…: Ինչ գիտնամ, ամէն ատեն ցաւ մը կը զգաս վրադ…: Ափսոս, որ ծերութեանս ատեն խաղաղ կեանք չեմ կրնար վարել… ամէն օր ցաւ… ցաւ… ցաւ…: Պարոն ատամնաբոյժն ալ չերեւցաւ, արդեօք տունը չէր: ՍՈՖԻ Ով գիտէ: Բժիշկները զիրենք ծանր ծախելու կը ջանան, հիւանդը կը տանջուի կամ կը մեռնի, չէ իրենց փոյթ, բաւական է, որ իրենց աշխատութեան վարձը առնուն… ահ… որքան ալ սաստկութեամբ կը ցաւի: ( Մեկուսի ) Որքան ալ սատանայութեամբ կը կեղծեմ: ԹՈՎՄԱՍ Ցաւը որ կողմն է, տիկին: ՍՈՖԻ Ձախ կողմն է, սիրելի ամուսինս… ինչու պարապ տեղը նստած կը խորհիս, անկողինդ պատրաստ է, պառկէ: ԹՈՎՄԱՍ Պառկէ… պառկէ… ինչ աղուոր կը տրամաբանես… առանց քեզի անկողին մտնելը ինձի համար գերեզման իջնալ է. պիտի կրնամ անհոգ քնանալ, երբ այսպէս կը տանջուիս… քիչ մ՚ալ համբերէ տեսնենք, թէ որ Թափառնիկոսը չգայ, ուրիշ մը կանչել կու տանք: ՍՈՖԻ Պարոն Թափառնիկոսը որ ակռաներուս բնութիւնը գիտէ.. ԹՈՎՄԱՍ Եթէ այդպէս է, անգամ մ՚ալ ղրկենք Կիրակոսը նայելու, թէ որ տունն է` առնէ գա յ …: Հա… դուռն է: ( Դրսէն կը զարնեն ) Դուռը կը զարնեն, Կիրակոս… Կիրակոս… Կիրակ… ԿԻՐԱԿՈՍ, արթննալով Ինչ կայ… ինչ… ԹՈՎՄԱՍ Ինչ պիտի ըլլայ, դուռն է, գնա բաց: ( Կիրակոս կ՚երթայ ) Վերջապէս եկաւ: Աստուած տար, որ շուտով անցընէր սա ցաւը, մենք ալ ազատէինք: Գալուն պէս մէկէն ի մէկ քովդ մի կանչեր, վասնզի բժիշկներուն սովորութիւնն է եկած ժամանակնին սուրճ մը խմել եւ… ՍՈՖԻ Գիտեմ այդ սովորութիւնը… ԹՈՎՄԱՍ Աղէկ մարդ է սա Թափառնիկոսը. Եւրոպայի մէջ ուսեալ բժիշկներու պէս շատ ստակ ալ չուզեր. ինչ որ տաս` կ՚ընդունի ու հազար շնորհակալութեամբ կը մեկնի… ահա կու գայ: ՏԵՍԻԼ Բ. ՆՈՅՆՔ, ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ եւ ԿԻՐԱԿՈՍ ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Բարեւ… բարեւ… ԹՈՎՄԱՍ, աթոռէն ելնելով Բարի եկար, պարոն ատամնաբոյժ, հրամմեցէք, նստեցէք, ի նչպէս էք, աղէկ էք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Փառք Աստուծոյ, գէշ չեմ… ( Մեկուսի ) անօրէն կին: ( Բարձր ) Հրամանքնիդ: ԹՈՎՄԱՍ Ինչ ըսեմ… մենք ալ… մենք ալ աղէկ. բան չկայ, փառք Աստուծոյ, միայն թէ մեր տիկինին ակռաները չգիտեմ ինչու այսքան շատ կը ցաւին… Կիրակոս, սուրճ բեր… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Շնորհակալ եմ… չեմ ուզեր… ԹՈՎՄԱՍ Տարիէ մը ի վեր է միշտ կը ցաւի: ՍՈՖԻ Առաջուց ալ կը ցաւէր: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ակռայի ցաւն ասանկ է: ԹՈՎՄԱՍ Ցերեկն այնքան շատ չցաւիր որքան որ գիշերը: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Այդպէս է, գիշերը կը սաստկանայ: ԹՈՎՄԱՍ Հրամանքնիդ ուշ մնացիք, ուր էիք, բաւական սպասեցինք ձեր ազնւութեանը: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Իմ ազնւութիւնս ակռայ քաշելու գացած էր, անոր համար ուշացաւ. թէ որ գիտնայիր ազնւութեանս գլուխն եկած փորձանքները… ինչ եւ է… ԹՈՎՄԱՍ Այսօր կ՚երեւի որ շատ յոգնած էք. քանի ակռայ հանեցիք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Հարիւր կնկան ակռայ քաշեցի, տասը էրիկ մարդու: ԹՈՎՄԱՍ Աստուած բազկիդ զօրութիւն տա յ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ամէն։ ՍՈՖԻ, մեկուսի Ի նչպէս սատանութեամբ կը խօսի մեր ատամնաբոյժը: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, մեկուսի Ի նչպէս վարպետութեամբ հիւանդ կը ձեւանայ տիկինը: ԹՈՎՄԱՍ Կրնաք ինձի զրուցել, թէ ինչ բանէ յառաջ կու գայ այս ցաւը: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Շատ պատճառներէ, որ մէկն ըսեմ, թէ որ մէկը քրտնած ժամանակը ոտները հողմին դէմ վերցնէ, ակռայի ցաւ կ՚ունենա յ: ԹՈՎՄԱՍ Մեր տիկինը ոտները հողմին դէմ չվերուց, հէ… տի կին… ՍՈՖԻ Ոտներս հողմին դէմ ինչ գործ ունին: Տէր ողորմեա… խենդ ես… ինչ ես: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Կրնայ ըլլալ որ… շատ ջուր խմելէն ալ ըլլա յ … ծառերն անգամ, որ ջրոյ կարօտութիւն ունին, թէ որ արմատէն ջուրը պակաս չընես, ան ալ կը փտտի… ուր մնաց որ ակռայ մը… ասկէ առնելով կրնամ ըսել, որ շատ ջուր խմելն ակռայի կը վնասէ: Բայց ասիկա Եւրոպայի բժիշկներուն կարծիքին դէմ ըլլալով, կը ջրեն: ԹՈՎՄԱՍ Կը ջրեն… կը ջր ե ն… իրաւունք ունիս… հայրս ալ կ՚ըսէր որ Եւրոպացիները ծառերը շատ կը ջրեն… անկէ միտքս մնացեր է: Եկուր տես, որ մեր տիկինը շատ ջուր ալ չխմեր: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Կրնայ ըլլալ որ… ( Մեկուսի ) Սուտերը կը հատնին: ( Բարձր ) Ատամնաբուժութեան քիչ մը տեղեակ ըլլալու էիք, որ կար ե նայիք հասկնալ… թէ որ մէկուն սիրտը նեղի ու չկարենայ ուզածն ընել, ակռայի ցաւ կ՚ունենա յ: ՍՈՖԻ Ըհ, ոհ, ո րքան կը ցաւի: ( Մեկուսի ) մարդ համոզելը էրիկ մարդերու տրուած է: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, մեկուսի Խարդախութիւնը կանանց առաջին ձիրքն է: ( Բարձր ) Կրնայ ըլլալ որ… թէ որ մէկը քսակին մէջ ստակ ունենայ, ակռայի ցաւ կ՚ունենա յ. ինչպէս որ հիմակուան երիտասարդներուն շատը այս ցաւէն չեն ազատիր. մի նայիր որ իրենց հագուստը կապուստը տեղն է. միշտ այս ցաւն ունին, երբեմն կը սաստկանայ, երբեմն կը մեղմանայ: Այս օրերս շատցեր է այս ցաւը. մեր դրացի կօշկակար պարոն Նիկոդիմէոս Նաբուգոդ ո նոսորեանցին կինը տիկին… տիկին… անունը չեմ կրնար մտաբերել… տիկին… տիկին… տիկին… տիկին… տիկին… լեզուիս ծայրն է… տիկին… տիկին… տիկին… տիկին… նորելուկ անուն մ՚է… ի նքը քառասուն տարեկան է… տիկին… տիկին… ԹՈՎՄԱՍ Թող մնայ անունը… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Վերջապէս անոր ալ ակռաները կը ցաւին, եւ ինչպէս որ յայտնի է, աւելի երիտասարդներուն ակռան կը ցաւի ՝ քան թէ ծերերուն… ծերութեան ատեն խիստ քիչ ան գ ամ կը պատահի… վասնզի… ԹՈՎՄԱՍ Ծերերը ակռայ չունին, ըսել կ՚ուզէք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, մեկուսի Ինչպէս համոզելու է. ( Բարձր ) վասնզի մարդս քանի որ ծերանայ, ակռաներուն զօրութիւնը կը պակսի, եւ այն ատեն, փոխանակ ցաւելու, հասուն տանձերու պէս կը թափթփին: ( Մեկուսի ) Ժամանակն ալ կ՚անցնի: ՍՈՖԻ, մեկուսի Պարահանդէսի ուշ պիտի մնանք: ( Բարձր ) էհ, պարոն ատամնաբոյժ, կ՚աղաչեմ, որ ժ ամ առաջ սա ցաւն անցընենք, վասնզի ժամը կ՚անցնի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ահա եկայ. քիչ մը յառաջ եկէք, որպէսզի ուշադրութեամբ նայիմ: ( Տեսարանին առաջը կու գան ) Բաց բերանդ ( Ցած առ Սոֆի ) Ինչ ճամբայ բռնելու է զինքը քնացնելու համար: ( Մատւըները Սոֆիին բերանը խոթած ակռաները քննելով ) Պատասխան չես տար… ինչու չես պատասխաներ… ինչ ճամբայ բռնեմք… ինչու չես խօսիր… ( Սոֆի ձեռքովը Թափառնիկոսին ձեռքը վար կը քաշէ ) պատասխան տուր: ՍՈՖԻ, ցած առ Թափառնիկոս Պատրուակաւ մը զինքը դուրս ղրկէ, որ ընելիքնուս վրայ մտածենք. ԹՈՎՄԱՍ, մօտենալով Ինչ կը մրմրաք… ինչպէս է: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Տակաւին յայտնի չէ: ( Սոֆիին աջ կողմի այտին մատւըներովը զարնելով ) Կարծեմ թէ ցաւը… ԹՈՎՄԱՍ Կ՚ըսէր որ ձախ կողմը… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ես ալ անանկ պիտի ըսէի: ( Ձախ կողմի այտին մօտեցնելով ականջը ) Հա… հոս… ԹՈՎՄԱՍ, մեկուսի Ճարտար մարդու կը նմանի… ( Բարձր ) ինչ կը նշանակեն ասոնք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ասոնք շատ նշանակութիւններ ուն ի ն, բաւական է որ յաջողինք: ՍՈՖԻ Ալ չեմ կարող դիմանալ, ահ… ուհ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, ցած առ Թովմաս Թէ որ կ՚ուզէք, հրամանքնիդ քիչ մը դուրս ելէք, ակռան պիտի քաշեմ… կրնայ ըլլալ որ վախնաք… վասնզի ծերացած էք: ԹՈՎՄԱՍ, ցած առ Թափառնիկոս Ինձի համար հոգ չէ, դուն գործդ տես, ես փտտած ծերերէն չեմ: ՍՈՖԻ Ինչ կը խօսիք, ինձի ալ ըսէք. միթէ վտանգաւոր է հի ւ անդութիւնս, յայտնապէս զրուցեցէք: ԹՈՎՄԱՍ Տէր ողորմեա… կանանց առջեւ գաղտնի խօսակցութիւն չըլլալու է. շուտով կասկածի կ՚երթան: ՍՈՖԻ Քիչ մը շուտ եղիք ուրեմն: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Գինի ունիք, պարոն Թովմաս: ԹՈՎՄԱՍ Ունինք. ունինք, երթամ բերեմ. կը խմէք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Խմելու համար չէ… պէտք է արդէն: ԹՈՎՄԱՍ Շատ աղէկ, երթամ բերեմ, Կիրակոս… Կիրակոս… Կիրակօս… աս տզան ալ միշտ կը քնանայ. ( Բարձրաձայն ) Կիրակ… ԿԻՐԱԿՈՍ Ինչ կայ… ինչ կայ… ԹՈՎՄԱՍ Ետեւես եկուր, մառանը իջնանք գինի բերենք: ԿԻՐԱԿՈՍ, մեկուսի Գիշեր ատեն գինի. աս գինեմոլն ալ ուրկէ ելաւ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Գաւաթ առնելու չմոռնաք, կուժ մ՚ալ: ԹՈՎՄԱՍ Աղէկ, աղէկ: ( Կ՚երթան ): ՏԵՍԻԼ Գ. ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, ՍՈՖԻ ՍՈՖԻ, խնդալով Խելքդ սիրեմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ակռադ սիրեմ: ՍՈՖԻ Ինչ վարպետութիւն բանեցնելու է, որ կարենանք այս գիշեր պարահանդէս երթալ. զինքը պառկեցնել անհնարին է, քովէս բաժնուիլ չուզեր: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Գինի կը խմէ: ՍՈՖԻ Կերակուրի ատեն միայն գաւաթ մը… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Եթէ ստիպելու ըլլամ… ՍՈՖԻ Փորձէ… Կ՚ըսեն թէ այս գիշեր շատ բազմութիւն պիտի ըլլայ պարահանդէսի մէջ. ուր էր թէ մենք ալ կարող ըլլայինք այն բազմութեան մասնակցիլ, հագուստներս պատրաստած եմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ հապա ինձի համար, ատամնաբոյժի մը շատ պատիւ չբերեր, որ պարահանդէսի մէջ պարէ, ցատկռտէ, պէտք է որ ես ալ ծպտեալ երթամ, որպէսզի ուզածիս պէս կար ե նամ զուարճանալ: ՍՈՖԻ Իմ մէկ շրջազգեստս կու տամ, կը հագնի ս: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ինչու չէ: ՍՈՖԻ Հիմա առաջին գործերնիս պիտի ըլլայ պարոն Թովմասը վարպետութեամբ մը գինովցնել: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Այդ գործը ինձի թող: ՍՈՖԻ Ինչու այսչափ ուշացար: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Տունը կնոջս հետ ծեծկուեցայ. չէր ուզեր զիս թողուլ. ես ալ պառկեցուցի զինքը, ոտները կապեցի, տնէն դուրս ելայ, կրնաք գուշակել որ ձեր սիրոյն համար ըրի ասոնք… ահ, Սոֆի, շատ կը սիրեմ զքեզ, գիշերուան հագուստէս աւելի կը սիրեմ, ինչ օգուտ որ դուն չես ճանչեր իմ արժէքս: ՍՈՖԻ Ես չեմ ճանչեր, կը սխալիք, պարոն Թափառնիկոս, հոգւոյս պէս կը սիրեմ զքեզ, ( Ցատկռտելով ) պարահանդ է սի մէջ… ՏԵՍԻԼ Դ. ՆՈՅՆՔ եւ ԹՈՎՄԱՍ շիշ մը, կոնք մը եւ գաւաթներ բերելով ԹՈՎՄԱՍ Աս ինչ պիտի ըլլայ, տիկինը կը պարէ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ես հրամայեցի, որ քիչ մը ցատկռտէ, որպէսզի… այսինքն … ըստ որում… որովհետեւ… իբր թէ… արիւնը տաքնայ եւ ցաւը… պաղի: ԹՈՎՄԱՍ Կարծեցի որ ցաւէն խելքը փախուց… ցատկռտէ, տիկին, ցատկռտէ, որովհետեւ բժիշկը այնպէս կը պատուիրէ: ՍՈՖԻ Յոգնեցայ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Բաւ է, ալ մի ցատկեր, որ վերջն ալ պիտի ցատկռտես ( Մեկուսի ) պարահանդէսի մէջ: ԹՈՎՄԱՍ Ահա գինին, բաժակը եւ կոնքը բերի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Տուէք… տիկինին պիտի տամ, որ բերանը լուայ, ( Լեցնելով ) բերաննիդ լուացէք, տիկին… այսինքն ակռաներդ: ԹՈՎՄԱՍ Գինի կը հրամմէք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Թէ որ հրամանքնիդ ալ խմէք, չեմ մերժեր: Բժիշկները ընդհանրապէս գինին կը սիրեն, ինչպէս որ գեղջուկները սխտորը. չեմ խմեր ըսելու ալ ըլլամ, անհաւատալի պիտի թուի ձեզի, բայց աւելի ախորժակով կը տնկեմ, երբ ընկեր մը ունենամ դիմացս, մանաւանդ թէ ձեզի պէս մտերիմ բարեկամ մը: ԹՈՎՄԱՍ, լեցնելով Տնկեցէք ուրեմն: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Շնորհակալ եմ… կենդանութիւն: ԹՈՎՄԱՍ Անուշ անմահութիւն: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, լեցնելով Հրամմեցէք, բարեկամ: ԹՈՎՄԱՍ, առնելով Կենդանութիւն: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Անուշ ըլլա յ: ( Առ Սոֆի ) Ցաւդ ի նչպէս է, տիկին: ՍՈՖԻ Հարիւրին տասը պակաս: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ըսել է որ գինին օգտեց. առ քիչ մ՚ալ լուա ակռաներդ, ( Լեցնելով ) որպէսզի աս անտանելի ցաւէն խալըսիք: ( Սոֆի կ՚առնէ կը լուայ ) Ուրկէ բերել կու տաք այս գինին, պարոն Թովմաս: ԹՈՎՄԱՍ Ադրիանուպոլսէն, թէպէտ եւ գինեմոլ մէկը չեմ, բայց կ՚ուզեմ որ խմելիքս ըլլա յ ընտիր գինի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Պատուական գինի… ազնիւ գինի… աղուոր գինի… ափս ո ս որ ես ասանկ գինի չկրցի ձեռք բերել… կ՚ափսոսամ…. ԹՈՎՄԱՍ Խմեցէք, պարոն, կ՚աղաչեմ, մի քաշուիք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Եթէ ընդունի ք ինձի հետ նետելու, այն ատեն կը խմեմ: ( Լեցնելով ) Հրամմեցէ ք: ԹՈՎՄԱՍ Ի կենդանութիւն մեր տիկնոջ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Անո ւ շ հրամմեցիք: ( Լեցնելով ) Ի կենդանութիւն ամէնուն ( Կը խմէ ): Տիկին, ինչպէս էք: ՍՈՖԻ Հարիւրին քսան: ԹՈՎՄԱՍ Ըսել է որ ցաւն սկսաւ պակսիլ, օրհնեալ ըլլաս, պարոն Թափառնիկոս, որ այս գիշեր մեզի հանգստութիւն պարգեւեցիր, անդադար քալեն այն ոտքը որ զքե զ մեր տունը բերին. վերջապէս ինչ որ ըսեմ քեզի համար քիչ է, թէ որ աս գիշեր գալու չըլլայիր, մինչեւ առտու բուի պէս պիտի սպասէինք. մեծապէս շնորհակալ ենք քէնէ, պարոն Թափառնիկոս, հրամմեցէք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, կը խմէ Որովհետեւ գինին մարդու ոյժ ու զօրութիւն կը տայ, ծերերու համար ալ առողջարար ըմպելիք մը կրնայ սեպուիլ. ես ձեր տեղն ըլլայի երկու երեք տակառ աւելի բերել կը տայի այս գինիէն: ՍՈՖԻ Արդէն բաւական ունիմք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ուրախ լեր, պարոն Թովմաս, տիկինն ալ մեր խօսակցութեան մասնակից եղաւ. օն, ուրեմն խմենք, կը յուսամ, որ այս եղանակաւ ցաւն բոլորովին պիտի անցնի: ԹՈՎՄԱՍ Ինձի համար բաւ է բաւ… ձեր խօսքն ալ չեմ կրնար կոտրել. կ՚ընդունիմ. կենդանութիւն: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Անուշ: ԹՈՎՄԱՍ, քիչ մը գինովցած Ընտիր գինի… առ, տիկին, բերանդ լուա … ի նչպէս ես: ՍՈՖԻ Փառք Աստուծոյ, հանգիստ եմ, հարիւրին երեսուն: ( Մեկուսի ) Գինովութեան սանդուխին առաջին աստիճանին ոտքը կոխեց: ԹՈՎՄԱՍ Դուք չէք խմեր… զիս մինակ թողուլ, ամօթ… ամօթ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Շնորհակալ եմ: ( Կը խմէ ): ԹՈՎՄԱՍ, աւելի գինովցած Ընտիր գինի… եւ ինչպէս ալ շուտով ցաւն անցուց… ( Կը խմէ ) առողջութիւն, տիկին… ցաւդ ինչպէս է: ՍՈՖԻ Հարիւրին քառասուն: ԹՈՎՄԱՍ Աղէկ գինի… երկու գործ կը տեսնէ, առաջին, որ տիկինին ցաւն անցուց, երկրորդը ՝ իմ սիրտս կը նորոգէ… կարծեմ փակագծի մէջ առնուած: ( Լեցնելով ) Գինի ( Կ՚երգէ ): Ով դու գինի կենսատու, Որ ոյժ կու տաս ծերերու, Կրնամ մերժել ես զքեզ Մինչդեռ կինս դու բուժես. Բոլոր աշխարհ քեզ կը պաշտէ, գի նի, Քանզի ծերերը կ՚ընես պատանի: Օն, ուրեմն խմենք զուարճանանք… տիկին, դուն ալ լուա… բերանդ: ( Կը խմէ ) Ցաւն ինչպէս է: ՍՈՖԻ Հարիւրին յիսուն ( Մեկուսի ): Ուշ պիտի մնանք… ԹՈՎՄԱՍ Ամէն բաժկին տասը կը պակսի ցաւը… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Այո, ես ալ ան կը դ իտեմ: ԹՈՎՄԱՍ Ինձի այնպէս կու գայ, որ ցատկռտելն ալ աղէկ եկաւ, հրաման տուէք քիչ մ՚ալ ցատկռտէ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Թող ցատկռտէ: ԹՈՎՄԱՍ Ես ալ փափաք ունիմ, ել, տիկին, պարենք: ( Կ՚ելնէ. կ՚իյնայ ): Ոհ, գլուխս դարձաւ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Անկողինդ պառկէ, պարոն Թովմաս: ԹՈՎՄԱՍ Լեցուր, լեցուր, ( Կը խմէ ): Ի նչ անուշ… ( Կ՚երգէ ): Որքան ազդու է այս գինի, Ինչպէս ալ շուտ կը բուժէ, Ամէն բաժկին ցաւն կը պակսի, Մեր տիկինն ալ շատ հանգիստ է: Բոլոր աշխարհ քեզ կը պաշտէ, գինի, Քանզի ծերերը կ՚ընես պատանի: Տիկինը հարիւրին յիսուն աղէկ է… անդին կը մնա յ յիսուն… բան մը չէ… լեցուր խմենք հիմա ի յիշատակ Նոյ նահապետի, որ այգի տնկելով գինովներու պարագլուխ հանդիսացաւ. լեցուր խմենք. իր անունը անմահացնելու համար անդադար տնկենք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, գինովցած Ժամանակ չկորսնցնենք ( Կը խմէ ): ԹՈՎՄԱՍ, խմելով Զարմանալի են քու հրամաններդ, ով գինի: ( Կ՚երգէ ): Գինի, գինի, դու վարդերես, Բանաստեղծից կը հրամայես. Ծերերուն սիրտ կը նորոգես, Դերասանաց վարպետն դուն չես: Եւ ով կրնայ քեզ մերժել, ով գինի, Մինչդեռ ծերերը կ՚ընես պատանի ( Կը խմէ ): ՍՈՖԻ Ես ալ ձեռքովս մէյմէկ հատ հրամցնեմ, որ ամուսինս սանդուխին վերի աստիճանը ելնէ. առէք, սիրելի ամուսինս: ԹՈՎՄԱՍ Ձեռքդ սիրեմ, տուր ( Կը խմէ, կը սկսի աթոռին վրայ քնանալ ): ՍՈՖԻ Հրամմեցէք, պարոն Թափառնիկոս: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Շնորհակալ եմ ( Կը խմէ ): էհ, ընկեր, մի քնանար: ԹՈՎՄԱՍ Ես… ես… չեմ քնանար: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, գինով Մի քնանար ( Բաժակ ի ձեռին կ՚երգէ ) Ուրախութիւն պարգեւող, Տխրութիւնը փարատող, Բժիշկ բոլոր ցաւերու Դու չես, գինի կենսատու: ( Կը խմէ ): ՍՈՖԻ Զինքը անկողնոյն մէջ պառկեցուր, ես ալ երթամ հագուստները բերելու, որ երթանք: ( Կ՚երթայ ): ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Պարոն Թովմաս… ըշշշ… Թովմաս, է, հը, եղբայր, ընկեր, ել, պառկէ: ԹՈՎՄԱՍ, քնոյ մէջէն Ինչ կայ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Անկողինդ մտիր: ԹՈՎՄԱՍ, արթննալով Ձեռքս բռնէ… չեմ կրնար ելնել… ոտներս կը ցաւին: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Մի վախնար, ես հոս եմ, ձեռքէդ կը բռնեմ, քալէ: ( Երկուքն ալ գլտորելով աթոռի քով կ՚իյնան ): ԹՈՎՄԱՍ Աթոռը… աթոռը… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, պառկած տեղէն Աթոռը վերուցիր: ԹՈՎՄԱՍ Ես… որ… ինքզինքս… չեմ… կրնար… վերցնել աթոռը… պիտի վերցնեմ. էո… էո… ( Փսխել ջանալով ): ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, պառկած Մեզի ասանկ գետնի վրայ պառկեցնող, դուն չես, գինի կենսատու: Պարոն Թովմաս: ԹՈՎՄԱՍ, պառկած Ինչ է… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ինչպէս էք… հանգիստ էք: ԹՈՎՄԱՍ, ելնել ջանալով Չես օգներ ինձի, բարեկամ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, կամաց կամաց ելնելով Ես հոս եմ, անհոգ եղիր, եկուր անկողինդ պառկեցնեմ քեզի: ( Թովմասին ձեռքէն կը բռնէ որ քալեն, երկուքը մէկէն կ՚իյնան ) էհ, ինչու կը պառկիս, բարեկամ: ԹՈՎՄԱՍ Ոսկորներս կը ցաւին… ով դու գինի կենսատու. ծերերը կ՚ընես պատանի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ծերերը կ՚ընես անդամալոյծ… Թրա թա թա թրա թա թա թի թա թա: ( Կամաց կամաց կ՚ելնէ ) Ել: ( Կը բռնէ Թովմասին ձեռքէն ) Կամաց կամաց քալենք: ( Գլտորելով ) Աս կողմէն, ( Գլտորելով ) ան կողմէն, ( Իյնալով ) մէջտեղէն… ( Թափառնիկոս անանկ ուժով մը կը հրէ Թովմասը որ զանիկա անկողնոյ մէջ կը ձգէ ինքն ալ կռնակի վրայ կ՚իյնայ ): Ոհ… ԹՈՎՄԱՍ Ես եկայ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, ելնելով Պառկէ վրադ ծածկեմ… ապրիս… հա… ասանկ քնացիր… Ես ալ գինի մը խմեմ, թրա թի թա թա: ՏԵՍԻԼ Ե. ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, ՍՈՖԻ, ԹՈՎՄԱՍ, ի քուն ՍՈՖԻ, շրջազգեստ մը ու գլխարկ մը բերելով Հագուստներդ բերի… պատրաստուէ. աս ինչ է. դուն ալ գինովցար: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ես… ես… դուն… դուն գինով, պարահանդէս, հա, հա, հա, կնկան հագուստով, ծաղրելի բան, հա, հա, հա: ՍՈՖԻ Խելքդ գլուխդ ժողվէ, տես թէ որու տունն ես… շիտակ քալէ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ես ծուռ կը քալեմ: ( Քայլ առ քայլ ) Տես, մէկ… երկու… երեք… ( Կ՚իյնայ կ՚ելնէ ) երեք… չորս… ( Կ՚իյնայ կ՚ելնէ ) չորս… հինգ, վեց… ( Կ՚իյնայ կ՚ելնէ ) վեց… եօթն… տեսար… համրեցիր, բեր հագնիմ: ( Վրայի հագուստը կը հանէ, միշտ ասդիս անդին գլտորելով ) Անցուր գլխէս… անցուր, ( Սոֆի կ՚անցընէ գլխէն շրջազգեստը ), կոճկէ, կոճկէ, ես գինով, հա, հա, հա, գլխարկը բեր… օրիորդ Թափառնիկոս, ես… գինի մը տուր, թի րա րա թի թա թա: ՍՈՖԻ Աս ինչ փորձանքի հանդիպեցայ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, բարձրաձայն Փորձանք: ՍՈՖԻ Մի պոռար, ծառան կ՚արթննայ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, հազալով Ես… ՍՈՖԻ Մի հազար, ծառան պիտի արթննայ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ես չհազամ, ինչու ( Գրպանէն թաշկինակը հանած ժամանակը երկու նամակ կ՚իյնան գրպանէն ). Թաշկինակս: ( Կը հազայ ): ՍՈՖԻ Մի հազար, կ՚ըսեմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, թաշկինակովը բերանը կը սրբէ Երթանք, տիկին… ՍՈՖԻ Աս վիճակին մէջ ինչպէս պիտի երթաս պարահանդէս… տունդ գնա պառկէ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Տուն երթամ… տուն երթամ. արթնցնեմ ամուսինդ… ( Դէպի անկողին երթալ կ՚ուզէ ): ՍՈՖԻ, արգիլելով Կը պաղատիմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Համբերէ, գաւաթ մ՚ալ խմեմ, երթանք: ( Լեցնելով ) Դուն ալ կ՚ուզես գինի, սատանայ քեզի… խաբեբայ… էրիկդ կը խաբես, հէ, պոռամ, ( Բարձրաձայն ) Թովմաս եղբայր, եղբայր Թովմաս: ԹՈՎՄԱՍ, քնոյ մէջէն Ինչ կայ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Բան չկայ. ձեռքդ տուր, տիկին Սոֆի… ձեռքդ համբուրեմ, եկուր, իմ տոտոշիկս… ( Կոտրտուելով կնկան ձայնով ) ինտոր էք, տիկին Սոֆի… շաբաթը քանի անգամ լաթ կը վլաք … Մըմծար տուտու, ընտոր ես, քա չըսես…քա վոյ… անցած օրը փողոցը տեսայ, քա մեյայ, որքան աւրուեր է խեղճը, քա չըսես որ էրիկը գէշ մարդ է եղեր… շատ պան շիտակը տիժարս կընաց… անանկ լուսնի պէս աղուորիկ կնիկը… կապիկի դարձեր է, քա վոյ… քա վոյ… քա վոյ… ՍՈՖԻ Տէր ողորմեա, տէր ողորմեա: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Քեզի հետ մէյմէկ գինի խմենք: ՍՈՖԻ Կ՚օգտէ, ալ մի խմեր, աւելի կը գինովնաս… ես գիտէի որ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, խմելով Ուղիղ ճամբան գտեր է, շիտակ վար կ՚երթայ: ՍՈՖԻ Հազար անգամ զղջացի քեզ կանչել տալուս: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Եթէ այդպէս է… ՍՈՖԻ, ի ծունկ իջանելով Պիտի իմացուի, վերջը երկուքնիս ալ խայտառակ պիտի ըլլանք, կայնէ դիմակդ դնեմ ( Կը դնէ ). ես ալ ծածկեմ երեսս ( Դիմակը կ՚անցնէ ): Քալէ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Թեւս մտիր: ( Կը նստի ) Ժամը քանի է: ՍՈՖԻ Կէս գիշեր է, ել. ( Դրսէն հազալու ձայն մը կը լսուի ) Կիրակոսը արթնցեր է, մոմը մարէ, մոմը: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Բուֆֆ… ՍՈՖԻ Շունչդ կտրի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ուր ես, Սոֆի: ՍՈՖԻ Պապանձէ, քովդ եմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ձեռքդ երկնցուր: ՍՈՖԻ Բռնէ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, բռնելով Աս քու ձեռքդ է… հիմա բանս բուսաւ, ահ, որքան փափուկ… ինչքան փոքր… ( Կը խածնէ ): ՍՈՖԻ Ուֆֆ, ինչու կը խածնես: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Փափուկ է, փափուկ: ՏԵՍԻԼ Զ. ՆՈՅՆՔ եւ ԿԻՐԱԿՈՍ ԿԻՐԱԿՈՍ Մոմը մարեր են: ՍՈՖԻ, ցած առ Թափառնիկոս Ձայն մի հաներ, Կիրակոսն է, ետեւէս եկուր: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, ցած Գամ։ ( Միջին դռնէն կ՚ելնեն ): ԿԻՐԱԿՈՍ Աս ինչ աղմուկ էր. արդեօք տիկինին փորձանք մը պատահեցաւ. խեղճը այսօր այնչափ չարչարուեցաւ. բայց լսեցի ձայն մը որ կ՚ըսէր, «Ուր ես, Սոֆի». մեռած ըլլալու է, ով Աստուած, ինչպէս կը դողամ, ճրագն ալ մարեր են, սեղանը որ կողմն է արդեօք… հա, պզտիկ դուռը գոցուեցաւ… տնէն դուրս կ՚ելնեն… տան մէջ գող կար… ահա մեծ դուռը կը զարնեն… ճրագը ուր է… ես ալ իշու պէս քնացեր եմ, թող սպասեն քիչ մը… այս գիշեր բան մը կը դառնայ, բայց չկրցի իմանալ: ( Դուռը կը զարնեն ) Մինչեւ որ ճրագը չվառեմ, չպիտի բանամ: ( Սեղանը փնտռելով ) Ահա վեր կ՚ելնեն… Օգնութիւն, օգնութիւն… ( Ճրագը կը վառէ ): ՏԵՍԻԼ է. ԹՈՎՄԱՍ, ի քուն, ԿԻՐԱԿՈՍ, ՄԱՐԹԱ, ՄԱՐԳԱՐ, ՆԻԿՈ ՄԱՐԹԱ, ծեծելով Նիկոն Թշուառական, առաջի գիշերուընէ ի վեր մեզի փողոցէ փողոց պտըտցուցիր, տունը գիտեմ ըսելով: ՆԻԿՈ Տիկին. գիշեր ատեն: ՄԱՐԹԱ Լռէ անպիտան: ( Կը հրէ Նիկոն, որն որ կ՚իյնայ, լապտերը կը կոտրի ): ԿԻՐԱԿՈՍ Ով էք դուք, եւ ինչ կ՚ուզէք: ՄԱՐԹԱ Տիկին Սոֆին կ՚ուզեմ տեսնել, խօսելիք ունիմ հետը: ԿԻՐԱԿՈՍ Անիկա որ անհանգիստ է, գիշերը չկրնար ձեզի հետ խօսիլ, խեղճը այսօր ակռայի ցաւէն քիչ մնաց որ պիտի մեռնէր: ՄԱՐԹԱ Ստիպողական գործ մ՚է, որ զիս գիշեր ատեն փողոցներու վրայ նետեց, ինչ որ ալ ըլլայ կը պարտաւորիք իրեն իմաց տալ որ գայ… անկողնոյ մէջ քնացողն ով է: ԿԻՐԱԿՈՍ Տիկինին ամուսինն է: ՄԱՐԹԱ Աւելի աղէկ. ամէնքնիդ ալ դուրս ելէք, իրեն հետ առանձին մնալ կ՚ուզեմ: ԿԻՐԱԿՈՍ Բայց պարոն… ՄԱՐԹԱ Պարոնը ինչ է. մի վախնար, տէրդ չեմ ուտեր. դուրս ելէք կ՚ըսեմ: ԿԻՐԱԿՈՍ Բայց… ՄԱՐԳԱՐ Առանձին թողունք զիրենք… ( Կ՚երթան ): ՏԵՍԻԼ Ը. ՄԱՐԹԱ, ԹՈՎՄԱՍ, ի քուն ՄԱՐԹԱ, անկողնին մօտենալով Պարոն… ըշշշ… պարոն… մեռելի պէս կը քնանայ… արթնցիր: ԹՈՎՄԱՍ էո… էո… ՄԱՐԹԱ Սուրբ Աստուածածին… բերանը գինիի տակառ կը հոտի: ( Հրելով ) էհ… արթնցիր…: ԹՈՎՄԱՍ էո… էո… ՄԱՐԹԱ Աչքերդ բաց: ԹՈՎՄԱՍ, քնոյ մէջէն Դուն ես, Սոֆի: ՄԱՐԹԱ Ես եմ, Սոֆի, արթնցիր: ԹՈՎՄԱՍ Կը ցատկռտես: ՄԱՐԹԱ Ցատկռտելն ինչ պիտի ըլլայ… այո, կը ցատկռտեմ: ԹՈՎՄԱՍ Ցաւդ ինչպէս եղաւ: ՄԱՐԹԱ Ցաւ… ցաւ… աղէկ է: ԹՈՎՄԱՍ Հարիւրին քանի: ՄԱՐԹԱ Աս ինչ հարցումներ են… երկու հարիւր, պարոն, երկու հարիւր: ԹՈՎՄԱՍ Գինի, գինի, ուժ կու տաս ծերերու… կրնամ ատել ես զքեզ… ՄԱՐԹԱ Արթնցիր, պարոն, արթնցիր: ԹՈՎՄԱՍ Թափառնիկոսը գնաց: ՄԱՐԹԱ Հիմա գործը ստուգուեցաւ: ( Բարձրաձայն ) Պարոն, պիտի արթննաս: ԹՈՎՄԱՍ, անկողնոյ մէջ նստելով Ինչ է, ինչ կ՚ուզես, Սոֆի: ՄԱՐԹԱ Սրբէ աչքդ, տես թէ ով է դիմացինդ: ԹՈՎՄԱՍ Դու ով ես: ՄԱՐԹԱ Ով ըլլալս հիմա կ՚իմանաք. դուն իբրեւ մարդ կը պտտիս աշխարհի վրայ: ԹՈՎՄԱՍ Ինչ ըսել կ՚ուզես: ՄԱՐԹԱ Ըսել կ՚ուզեմ թէ, պատիւդ չես պահեր, ասանկ… ԹՈՎՄԱՍ Ինչ կ՚ըլլայ եղեր, ամէն մարդ գինով կ՚ըլլայ. տասը տարին անգամ մը գինով ըլլալովս անպատիւներու կարգը կը դասես զիս: ՄԱՐԹԱ Թէ որ ես դուն ըլլայի, աւելի մեռնիլ պիտի փափաքէի քան թէ ապրիլ: ԹՈՎՄԱՍ Ատամնաբոյժը հոս էր… ինձի ալ ստիպեց որ խմեմ, թէ որ դուն ես ըլլայիր չպիտի խմէիր: ՄԱՐԹԱ Առանց կարմրելու դեռ կը շարունակես այդ խօսքերը. ափսոս, պարոն. յիրաւի, քեզ ճանչնալու պատիւն չունիմ, բայց կ՚ափսոսամ, կը խղճամ վրադ: ԹՈՎՄԱՍ Ուրիշ անգամուն չպիտի խմեմ: ՄԱՐԹԱ Քու կինդ կը մատնէ քեզ եւ դուն չես իմանար. քու կինդ ուրիշ մէկը կը սիրէ, քու կինդ զքեզ իշու տեղ դրած է. հասկցար, քու կինդ ան տեսակ կնիկներէն է, որոնց պատմութիւնները շատ են. ականջներդ բաց, թէ որ ուզես մէկ հատը պատմեմ: ԹՈՎՄԱՍ Ինչեր կը լսեմ… սուտ են ըսածներդ. պատմէ տեսնեմ: ՄԱՐԹԱ Կնկան մէկը առաւօտուն կանուխ ելած շուկան գացած ժամանակը՝ բարեկամուհիներէն մէկուն կը հանդիպի, որն որ կը հարցնէ թէ ուր կ՚երթայ. կնիկը պատասխան կու տայ թէ էշ մը ծախու առնելու կ՚երթայ, որպէսզի տունը փատ ածուխ կրէ. խելքդ սիրեմ, կ՚ըսէ բարեկամուհին աճապարանօք, փոխանակ էշ ծախու առնելու, էրիկ մը առ` փատ ալ կը բերէ, ածուխ ալ, ես անանկ ըրի, հիմա շատ հանգիստ եմ ըսելով, բարեկամուհին կը հեռանայ, եւ կնիկը տունը կը դառնայ, եւ երեք ամսէն կը կարգուի, իր բարեկամուհւոյն խրատին անսալով: Ահա, պարոն, քու կինդ ալ աս տեսակէն է: Քեզի խարդախութեամբ գինովցուցեր է, եւ ինքը հիմա կը զբօսնու: ԹՈՎՄԱՍ Ակռան կը ցաւէր. եւ քու ըսածներդ հիմնովին զրպարտութիւն են, ատամնաբոյժը հոս էր: ՏԵՍԻԼ Թ. ՆՈՅՆՔ, ՄԱՐԳԱՐ, ԿԻՐԱԿՈՍ, ՆԻԿՈ ՄԱՐԹԱ Ահա նոյն իսկ ատամնաբոյժը կը սիրէ: ԹՈՎՄԱՍ, բարկութեամբ Ատամնաբոյժը կը սիրէ, կ՚ըսէք, բոլորովին անհիմն խօսք. թէ որ մէկն ըսելու ըլլար որ ես ատամնաբոյժի կինը կը սիրեմ, քու ըսածէդ աւելի հաւանական էր: ՄԱՐԹԱ Պարոն, գիտէք, թէ առանց ստուգելու կնկան մը պատիւն արատելը ինչ է: ԹՈՎՄԱՍ Ես ինքն ես, եկեղեցպան եղած ժամանակս հետը սիրահարութիւն կ՚ընէի. անունն ալ Մարթա էր, նախանձոտ բնաւորութիւն մը ունէր… ՄԱՐԹԱ, մեկուսի Ով Աստուած իմ, ինչ կը լսեմ: ՄԱՐԳԱՐ, ցած առ Մարթա Տիկին, պատիւդ պահելու չաշխատիս: ԹՈՎՄԱՍ Ինչու լռեցիր, պարոն: ՄԱՐԹԱ Վասնզի յանիրաւի կը զրպարտէք: ԹՈՎՄԱՍ Ես, յանիրաւի, աղէկ կը ճանչեմ այն Մարթան, իր երեսը համբոյրներու արտ մ՚էր, որուն վրայ եթէ համրելու ըլլամ, հազարի չափ սերմանած եմ: Դուք չէք ճանչեր զանիկա. դէմքէն պարկեշտ կնիկ մը կ՚երեւի: Իրեն հետ շատ մը սիրահարական նամակներ առած տուած եմ: ՄԱՐԹԱ, մեկուսի Ով կրնայ ըլլալ: ՄԱՐԳԱՐ, ցած առ Մարթա Տիկին, որու է ըսածը։ ՄԱՐԹԱ, ցած առ Մարգար Սուտ է, սուտ: ԹՈՎՄԱՍ Կիրակոս, գնա նայէ տիկինը միւս սենեակն է: ( Կիրակոս կ՚երթայ ) Չէք խօսիր, կարծեմ ըրած ամբաստանութիւններուդ համար զղջացար, իմ կինս պարսաւել, ով գիտէ, խեղճը միւս սենեակին մէջ կը քնանայ թէ արթուն է: ՄԱՐԳԱՐ, գետնէն նամակները առնելով վրան կը կարդայ Այս նամակը հոս ինչ գործ ունի: ԹՈՎՄԱՍ Գրպանէս ինկած ըլլալու է… հասցէն կարդա տեսնենք: ՄԱՐԳԱՐ Չէ, պարոն, Թափառնիկոսի գրպանէն ինկած ըլլալու է, հասցէն անոր համար է: ՄԱՐԹԱ Կարդա տեսնենք պարունակութիւնը։ ՄԱՐԳԱՐ Թերեւս գաղտնիք մը ըլլայ: ՄԱՐԹԱ Կարդա: ՄԱՐԳԱՐ, կը կարդայ «Պատիւ ունիմ ներկայիւս քեզի իմացնելու, որ այս գիշեր մեր տունը գաս, պարոն Թովմասը խաբենք… ԹՈՎՄԱՍ Պարոն Թովմասը խաբենք, շարունակէ… ՄԱՐԳԱՐ, կարդալով «Ու պարահանդէս երթանք, շատ բազմութիւն պիտի ըլլայ հոն, կ՚աղաչեմ, մ՚ուշանար, շատ կը սիրեմ զքեզ, գալուդ պէս գնդասեղով մարմինէդ արիւն պիտի հանեմ: ՍՈՖԻ» ԿԻՐԱԿՈՍ, մտնելով Տիկինը չկրցի գտնալ: ՄԱՐԹԱ Ճշմարիտ են ըսածներս թէ զրպարտութիւն: ԹՈՎՄԱՍ Ինչ կը լսեմ: ՄԱՐԳԱՐ, միւս նամակին հասցէն կարդալով Առ օրիորդ Երանեակ Թափառնիկոսեանց Ասիկա կարդալու ազատութիւն ունիմ ( Նամակը կը բանայ կը կարդայ ): «Այս օրուան դէպքը զիս բոլորովին վհատեցուց, այնպէս որ ասկէ վերջը ձեր տանը մէջ ոտք չեմ կրնար կոխել, պատմութիւնը երկար է, առանձին գտնուած ժամանակնիս կը պատմեմ քեզի… հօրդ ատամնաբուժութիւնը: Ուրիշ տեղ մը որոշենք տեսնուելու համար, քեզի համար հալ ու մաշ կ՚ըլլամ, շատ կը սիրեմ զքեզ, լեզուովս չեմ կրնար բացատրել, ուր մնաց թէ գրչով, նամակիս պատասխանը գրելու որ ըլլաս, տեղ մը իմացուր ինձի, որ հոն երթամ: Հասցէն այսպէս ըլլայ». Առ Հ. Գ. Կ. ԼԵՒՈՆ, Սիրահարեալներու փողոց, թիւ 20. Տարփածուդ ԼԵՒՈՆ» Աս ինչ պիտի ըլլայ: ՄԱՐԹԱ Աղջիկն ալ գլուխ վերուցեր է: ՄԱՐԳԱՐ Լեւոնը կը սիրէ: ԹՈՎՄԱՍ Թափառնիկոսը կը սիրէ… եւ հիմա պարահանդէս են… ես անձամբ պիտի երթամ զիրենք գտնելու ու բանտարկելու: Ներեցէք, պարոն, անգիտաբար կարելի է որ ձեզ վշտացուցի. ամէն բանի տեղեկացայ… հիմա բոլոր պարահանդէսները պիտի մտնեմ, ուր որ գտնեմ, խայտառակեմ պիտի զիրենք, բայց այս հագուստով պիտի ճանչնան զիս, կերպարանքս փոխեմ… Կիրակոս, վարի յարկը խուցին մէջ հին պատըռտած վարտիք մը կայ. առ բեր. տասը տարիէ ի վեր է որ հոն կախուած մնացեր է: ( Կիրակոս կ՚երթայ ) Վրաս ալ հին հագուստ մը առնեմ. թշուառականը այս հասակիս մէջ ինձի թշնամութիւն ընէ: ՄԱՐԹԱ Ես ալ պիտի ընկերանամ ձեզի: ԹՈՎՄԱՍ Շատ աղէկ, պարոն, դիմակ ալ պէտք է. երթամ երկու երեք հատ դիմակ բերեմ, եւ երթանք ( Կ՚երթայ ): ՏԵՍԻԼ ժ. ՄԱՐԹԱ, ՄԱՐԳԱՐ, ՆԻԿՈ ՄԱՐԳԱՐ Տիկին, ձեր աղջիկը, բացակայութեանս միջոցին, իրեն սիրական մը գտած է. շատ ուրախ եմ, որ չկարգուած իմացայ, ուստի այս վայրկենէ տուած նշանս ետ կ՚առնեմ: ՄԱՐԹԱ Իրաւացի են քու խօսքերդ, պարոն Մարգար, բայց դուն ուշիմ ու հանճարեղ պատանի մ՚ես, կրնաս դիւրութեամբ գուշակել, որ աղջիկ մը շատ անգամ նոր հագուստներու կը խաբուի: Այս Լեւոնը, որ Փարիզէն նոր դարձած է, ամէն օր նոր նոր հագուստներ կը հագնի, աղջիկս ալ… ինչ ընէ խեղճը… ՄԱՐԳԱՐ Որովհետեւ ձեր դուստրը Լեւոնի կամ իր հագուստներուն սիրահարեալ է, պէտք է որ հետը կարգուի. ես նորասէր չեմ, մանաւանդ թէ հնասէր եմ, հին լաթերով կը պտըտիմ: ՄԱՐԹԱ Ինչպէս կրնայ ըլլալ, որ Լեւոնի հետ ամուսնանայ, քանի որ ձեզի հետ նշանուած է: ՄԱՐԳԱՐ էհ, ինչ կ՚ըլլայ նշանած ըլլալովը, կարծես թէ նշանը կարող է երկու իրարմէ պաղ սրտեր տաքցնել. եւ միթէ պսակը կրնայ երկու գլուխ մէկմէկու դպցնել, երբ անոնք իրարու դպած ատեննին բուռն զօրութեամբ կը մղուին: Տիկին, աղջիկները մէյմէկ մագնիս են, որ մէկ ծայրէն կը քաշեն, միւսէն կը վանեն, երիտասարդներն ալ՝ ասեղ. ասեղին մէկ ծայրը կը մօտեցնեն մագնիսին. տեսար որ քաշեց, կը քաշէ յաւիտեան. իսկ թէ որ վանէ` միշտ կը վանէ. մենք ալ, ինչպէս որ կ՚երեւի, վանիչ կողմն հանդիպած ենք: Ինչու իզուր աշխատիլ որ սիրուիմ: ՄԱՐԹԱ Առաջին անգամին համար, ամէն յանցանք ներելի են։ ՄԱՐԳԱՐ Տիկին, ձեր աղջիկը ամէն օր կը գործէ եղեր այս յանցանքը. այսօր իր քովը գտնուեցայ, խօսիլ ուզեցի հետը. անիկա չէ թէ միայն խօսքերուս ականջ չէր կախեր, այլ նաեւ կարծես թէ երեսս տեսնել չէր ուզեր։ ՏԵՍԻԼ ԺԱ. ՆՈՅՆՔ, ԹՈՎՄԱՍ, պատռտած զգեստով ԹՈՎՄԱՍ Առէք Դիմակնիդ, եւ սա նամակը տուէք, որ գրպանս դնեմ, ( Կիրակոս կու տայ ), դէմքս ալ գոցեմ: ՄԱՐԹԱ, մեկուսի Պէտք էր որ յայտնէի զինքս սա մարդուն ( Դիմակով կը ծածկէ երեսը ): ԹՈՎՄԱՍ, առ Նիկո Առ քեզի արջու դէմք մը: ՆԻԿՈ Տուէք, տուէք: ( Դիմակը կը դնէ ): ԹՈՎՄԱՍ Սա նամակը պահեմ: ( Աջ կողմի գրպանը կը դնէ, միւս ձեռքովն ալ ձախ կողմի գրպանը խառնելով նամակ մը կը հանէ ): Աս ինչ է, քսան տարուան նամակ մը ըլլալու է. գրերը չեն կարդացուիր. ան ալ թող հոս մտնէ ( Ձախ գրպանը կը դնէ ): ՄԱՐԳԱՐ Մնաք բարեաւ ( Կ՚երթայ ): ԹՈՎՄԱՍ Ուր կ՚երթաք: ՆԻԿՈ Պարահանդէսի մէջ ամէնն ալ պիտի վախցնեմ. ես ալ ասանկ առիթի մը կը սպասէի. ոչ ոք կը վախնայ ինձմէ, վասնզի աղքատ եմ. հարուստները հարստութեան դիմակով կը վախցնեն, աղքատներն ալ արջի դիմակով թող վախցնեն հարուստները. երթանք: ԹՈՎՄԱՍ Օն, ուրեմն: ՆԻԿՈ Որ ծակն ալ մտած ըլլան պիտի հանեմ սա գարշելիները: [ՎԵՐՋ Գ. ԱՐԱՐՈՒԱԾՈՅՆ] ԱՐԱՐՈՒԱԾ ՉՈՐՐՈՐԴ ՏԵՍԻԼ Ա. Պարահանդէս. մէկ կողմ նստած երեք հոգի թուղթ կը խաղան, անոնց քով չորս հոգի գինի կը խմեն, դիմակաւորներ աթոռներու վրայ նստած: Վարագոյրը բացուելուն պէս երաժշտութիւն: Գինի խմողները կ՚երգեն. Խմենք, ընկերք, տնկենք պարպենք. Տառապանք ցաւ մէկդի նետենք, Խնդանք, զի այս պարահանդէս Ուրախութեանց է ասպարէզ: Վայրկենի մը երջանկութիւն Կը փարատէ վիշտ տրտմութիւն. Այսպէս ըսած են մեր նախնիք, Որք անցուցին կեանք երջանիկ: Ա. Մանչուկ, գինի բեր: Բ. Օղի ալ բեր։ Գ. Սուրճ մը բեր: Ա. Մեր բարեկամը միշտ սուրճ կը խմէ, առաւօտուն կ՚ելնէ սուրճ, գիշերը կը պառկի սուրճ, ցերեկը սուրճ. ինչու օղի չէք խմեր. սուրճը կնիկներուն առաջին ըմպելիքն է: Գ. Իրաւունք ունիք: Ա. էհ, բարեկամ. զգայուն սրտերու գիտէք ինչպէս կ՚ազդէ այս օղին, ուրախ սրտերուն առջեւ դրախտ կը բանայ, տխուրներուն ալ դիմացը դժոխքը կը հանէ. բացի ասոնցմէ մարդուս օգտակար է, ինձի համար քնարին թելերէն աւելի հաճելի են օղիի գաւաթները, առաւօտուն կը խմեմ որպէսզի սիրտս ոգի առնու, ցերեկը նախաճաշիկէն առաջ կը խմեմ, որ ախորժակս բացուի, նախաճաշիկէն վերջն ալ կը խմեմ, մարսողութեան կ՚օգնէ. իրիկուն ըլլալուն պէս կը խմեմ, պառկելու ատենս ալ կը խմեմ, շուտ կը քնացնէ: Տեսակ մը հարուստներէն չեմ, որ ունեցած ստակովնին տուներ կը շինեն, պարտէզներ ծախու կ՚առնեն, որոնց ամէնն ալ աշխարհի վրայ պիտի մնան, ես ունեցած ստակովս օղի կ՚առնեմ ու կը խմեմ, աշխարհի վրայ բան մը չեմ ձգեր, ինչ որ ունիմ ամէնքն ալ մէկտեղ գերեզման պիտի տանիմ. գերեզմանին բերանը մեծ է, ամէնն ալ մէջը կ՚առնէ: Մանչուկ, գաւաթները լեցուր ( Մանչուկը կը լեցնէ ). Խմենք, կենդանութիւն ( Կը խմէ ): ԴԻՄԱԿԱՒՈՐ ՄԸ Բարեւ, պարոն: Ա. Բարի եկար, օրիորդ, նստեցէք: ԴԻՄԱԿԱՒՈՐԸ, նստելով Մեզ խաբեցիր, այնպէս չէ. առջի գիշերը թատրոնէն ելած ժամանակդ խօսք տուած էիր, որ զիս պիտի գտնայիր: Ա. Ներեցէք, ուրիշ անգամուն չեմ խաբեր. ինչ կը հրամմէք… ինչ կը խմէք… ինչ կ՚ուզէք: ԴԻՄԱԿԱՒՈՐԸ Ձեզ կ՚ուզէի. մինչեւ առտու սպասեցինք մօրս հետ: Ա. Ինչ կը խմէք: ԴԻՄԱԿԱՒՈՐԸ Օղի: Ա. Կեցցես, օրիորդ. ( Լեցնելով ), հրամմեցէք: ԴԻՄԱԿԱՒՈՐԸ Շնորհակալ եմ ( Կը խմէ ): Ա. Կ՚ուզէք ինձի հետ պարել: ԴԻՄԱԿԱՒՈՐԸ Բոլորով սրտիւ: ( Կը պարեն ): ՏԵՍԻԼ Բ. ՆՈՅՆՔ, ԼԵՒՈՆ ԼԵՒՈՆ, ինքնիրեն Վաղ առտու կանուխ եկուր, կանուխ գամ, մայրս դարձեալ պիտի սրդողի. վաղ առտու պիտի պոռայ. Լեւոն, տղաս, ուր կ՚երթաս այսքան կանուխ. ինչ պատասխանելու է… ( Կը նստի ) Մանչուկ, սուրճ մը բեր: Անպատճառ երթալու է, սէրն է որ կը կանչէ. սիրոյ հրամանները մօրս հրամաններէն առաջ կատարելու եմ: Ա. Յոգնեցաք, օրիորդ: ԴԻՄԱԿԱՒՈՐԸ Այո, այո, նստինք: ՏԵՍԻԼ Գ. ՆՈՅՆՔ, ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, ՍՈՖԻ. դիմակներով ՍՈՖԻ Հիմա հանգիստ ես քիչ մը. այնպէս չէ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Այո, այո, կերածներս դուրս հանեցի, խմածներս ալ մէկտեղ, միայն թէ գլխու ցաւ ունիմ… եւ ոտներս որ… չեն ուզեր քալել, թէ որ պարոն Թովմասն ալ ինձի պէս եղած է, արթնցած պիտի ըլլայ եւ մեզ փնտռելու ետեւէ է: ՍՈՖԻ Ըհ, մի յուսար, մինչեւ առտու մեռելի պէս կը քնանայ. այդ կողմէն ապահով եղիր, բայց… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ուրեմն մենք մեր զբօսման նայինք: Մանչուկ, մանչուկ, անուշեղէն բեր: ՍՈՖԻ Ահ, ճամբան որքան նեղութիւն տուիր ինձի, գիտես. պատէ ի պատ զարնուելով, իյնալով, ելնելով, վերջն ալ դրան մը առջեւն նստար. պատուհանէն մէկն սկսաւ պոռալ ինձի, ըսելով թէ «Ընկերդ ինչու գինիի տակառէն դուրս հանեցիր»: Ամօթէս կաս կարմիր կտրուեցայ. փառք Աստուծոյ, որ դիմակէս յայտնի չեղաւ, մինչեւ հիմա ասանկ փորձանքի հանդիպած չէի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Վնաս չունի. փառք տուր Աստուծոյ, որ ողջ առողջ հոս կը գտնուինք հիմա: ՍՈՖԻ Հոս կը գտնուինք, բայց ես կասկածի մէջ եմ տակաւին. տնէն դուրս ելած ժամանակնիս այնքան պոռացիր, որ Կիրակոսը արթնցաւ ու մեր գտնուած սենեակը եկաւ… թէ որ ամուսինս արթնցնէ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ամուսինդ ինչու պիտի արթնցնէ: ՍՈՖԻ Պարահանդէս, պարահանդէս կը պոռայիր բարձր ձայնով, հասկնալով, որ պարահանդէս գացինք, պիտի իմանայ մեր խարդախութիւնը եւ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Պիտի կարծէ, թէ ես կ՚արգիլէի քեզի պարահանդէս երթալը եւ քնացած պիտի ըլլայ. մէկդի ըրէ այդ խորհուրդները, մեր զուարճութեանը նայինք. անուշեղէնդ կեր, անուշիկս: ԼԵՒՈՆ Սա կնիկներէն մէկը պարելու հրաւիրեմ: ( Կ՚երթայ Սոֆիին կ՚երկնցնէ ձեռքը, Թափառնիկոս կ՚ելնէ, որուն հետ կը պարեն ): Ա. Ես ալ սա կնկան հետ պարեմ: ( Կ՚երթայ Սոֆին կ՚առնէ կը պարեն ): ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, պարած ատեն իյնալով Ահ, ոտքս ցաւցուցի: ԼԵՒՈՆ Ներեցէք, տիկին ձեզի վար ձգելուս: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Բան մը չէ, պարոն… ( Սոֆին փնտռելով ) բայց Սոֆին ուր գացեր է, ինչ… ուրիշի մը հետ կը պարէ… ուրիշի վիզը պլլուած… ուրիշի մէջքէն բռնած… ուրիշի հետ գլուխ գլխի տուած… ըլլալու բան է, տես, ես որ իրեն համար կը մեռնիմ… ուրիշի հետ կը խաղայ. զիս ի նախանձ կը հրապուրէ… կանայք նախանձորդ են… ես չեմ նախանձիր, բայց ինչու ուրիշի հետ կը խաղայ, ասիկա նախանձել չէ, զինքը հոգալ է։ ՍՈՖԻ Ուֆ… յոգնեցայ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Կեցցես, Սոֆի. զիս կը թողուս եւ ուրիշի հետ կը պարես: ՍՈՖԻ Այնպէս բարկութեամբ կը խօսիս. իբր թէ պարելը սիրել ըլլար: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ես չեմ ուզեր տեսնել քեզ, ուրիշի… վիզը պլլուած…: Մանչուկ, մանչուկ, գինի բեր: ( Նարտ խաղացողները կը սկսեն կռուիլ ): Ա. Պարոն, հրամայէ, գինիները բերին: Բ. Կարգը քուկդ է: Ա. Խաղի մէջ կարգ կ՚ըլլայ, կորսնցնողը կը վճարէ. ընդհանուր սովորութիւն մ՚է: Բ. Փարիզի սովորութիւնն է աս: Ա. Պիտի ստիպես զիս որ… Բ. Շատախօսութիւն պէտք չէ: ( Կը սկսին կռուիլ ): Ա. Ինձի շատախօս… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, մօտենալով Պարոնայք, մի կռուիք, ամօթ է, հայութեան պատիւն պահելու կը պարտաւորինք, ուր որ ալ ըլլանք. աստեղ պարահանդէս է, ամէն ազգէ մարդ կայ… չէք ամչնար, պարահանդէսը ամէն ազգերու պատուոյն արուեստահանդէսն է… հաշտուեցէք: Ա. Դուն մեր գործին մի խառնուիր: Բ. Դուն գնա սիրուհւոյդ քովը նստէ, զինքը համոզելու աշխատէ, եւ ծառայութեան պատիւն պահէ : Ա. Պարահանդէսի մէջ կրթութիւն տալու ելեր է: Բ. Դուն քու սիրուհիդ կրթէ: Ա. Դուն քու պատիւդ պաշտպանէ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ես… Բ. Սիրուհւոյդ պատիւը պաշտպանէ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ես… Ա. Տեղդ նստէ դուն… Բ. Անխելք մարդ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ես որ… Ա. Անպիտան մարդ… Բ. Քու կարծիքդ քեզի: Ա. Դուն ալ սիրուհւոյդ: Բ. Անամօթ… Ա. Սրիկայ… ստակները տուր, պարոն, վերջը գէշի պիտի երթայ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ես ալ ձեզի մարդ կարծեցի: Ա. Կորի սըկէ, անպիտան մարդ: ( Կը հրէ Թափառնիկոսն, որն որ գլտորելով կ՚իյնայ ): Ստակները պիտի տաս: Բ. Բարեկամ, ստակ չունիմ, ( Վազելով պարահանդէսէն կ՚ելնեն, Լեւոնն ալ կը մեկնի ): ՏԵՍԻԼ Դ. ՆՈՅՆՔ, ԹՈՎՄԱՍ, ՄԱՐԹԱ, ՆԻԿՈ. դիմակներով ՄԱՐԹԱ Ահ, դուն պարոն Մելիքսեդեկեանն ես, չկրցի ձեզ ճանչել, շատ ծերացած էք: ԹՈՎՄԱՍ Ինչ կ՚ըսէք, տիկին, այն ժամանակէ ի վեր, ուր կը սիրէի քեզի, տասը տարի կայ. ձեր դէմքն ալ փոխուեր է, եւ էրիկ մարդու կերպարանքին տակ ես ալ ինչպէս կրնայի ձեզ ճանչնալ: ՄԱՐԹԱ Կ՚աղաչեմ, չըլլայ որ մեր գաղտնիքը յայտնէք, ինչպէս որ քիչ մը առաջ փեսայիս առջին. մանաւանդ թէ հիմակուան գործերնուս ալ արգելք կ՚ըլլայ. էհ, ուրեմն, ղրկենք Նիկոն, որ ասդիս անդին փնտռէ: ԹՈՎՄԱՍ Այո, այնպէս ընենք. սրամիտ տղու մը կը նմանի, բայց զգուշութեամբ վարուելու է, չըլլայ որ մեր հոս գալն իմանալով ի փախուստ աճապարեն: Նիկո, ինձ մտիկ ըրէ. գնա Թափառնիկոսն հարցուր. մի ըսեր, որ պիտի ծեծենք. մէկը ակռայի ցաւ ունի, անոր համար կ՚ուզենք, հրամմէ գայ, այսպիսի համոզական խօսքերով քովի սենեակներուն մէջը բեր, որ հոն աղուոր մը ծեծենք: ՆԻԿՈ Շատ աղէկ, շատ աղէկ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ էհ, ինչու լուռ կեցեր ես, խօսէ։ ՍՈՖԻ Ինչ խօսիմ… ՆԻԿՈ, գինի խմողներուն քով երթալով Ա. ֊ի ականջն ի վայր Պարոն Թափառնիկոս ատամնաբոյժն եկաւ հոս, մէկը ակռայի ցաւ ունի պիտի կանչենք, որ… Ա., մեկուսի Խաղ մը խաղամ ասոր… ( Ձայնը փոխելով ) Որու ակռան կը ցաւի: ՆԻԿՈ Տիկնոջ մը… Ա. Ձեր փնտռածը ես եմ, բայց հիմա չեմ կրնար գալ. վասնզի կինս հոս մինակ չեմ կրնար թողուլ ( Քովի աղջիկը ցցունելով )։ ՆԻԿՈ Անիկա ալ մէկտեղ թող գայ պարոն: Ա. Բայց ես երկու ոսկի կ՚առնեմ, վերջէն բան մը չըսեն: Բ. Ինչ կայ, ընկեր, ուր պիտի երթաք: Ա. Ոչինչ. մէկը կը կանչէ, շուտ պիտի դառնամ: ՆԻԿՈ, ցած առ Ա. Հիւանդը պարահանդէսի մէջ է. սա քովի սենեակը. կ՚աղաչեմ, պարոն ատամնաբոյժ, շուտ եղիր երթանք: Ա. Հիմա, հիմա, ահա կու գամ: ՆԻԿՈ, Թովմասին երթալով Գտայ, գտայ, ձայն մի հանէք: Ա., ինքնիրեն Մէկ երկու ոսկի առնեմ: Բ. Ինչ խօսեցաք, եղբայր: Ա. Բան մը չէ: ԹՈՎՄԱՍ Ուր են: ՆԻԿՈ, մատովը ցցունելով Ահա քու կինդ ալ անոր քովը կը նստի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ել, Սոֆի, երթանք: ( Կ՚ելնեն ): Ա. Ել, օրիորդ, երթանք: ( Դուրս կ՚ելնեն ): Բ. Մեր բարեկամը մեզի մինակ թողուց եւ ուր երթալը չիմացուց: Գ. Ով գիտէ, սատանայութիւն մը ըլլալու է: ( Երաժշտութիւնը կը սկսի, ամէնքը կը պարեն քանի մը վայրկեան ): ՏԵՍԻԼ Ե. ՆՈՅՆՔ, Ա., ՄԱՐԹԱ, ԹՈՎՄԱՍ, ՆԻԿՈ Ա., պոռալով Ինչ իրաւամբ կը ծեծէք զիս, պարոն, քթէս բերնէս արիւն հանեցիք: ԹՈՎՄԱՍ Սխալեցանք. դուն սխալեցուցիր, մենք բժիշկ կը փնտռենք: ( Թափառնիկոս ու Սոֆի չեն լսեր. պարելու վրայ ): Ա. էհ, պարոն, մարդ ծեծելը դիւրին բան չէ, պիտի խեղդէիք զիս: ԹՈՎՄԱՍ Սխալեցանք: Ա. Սխալեցաք, պիտի խղդէիք զիս եւ սխալեցաք, սխալեցաք: ԹՈՎՄԱՍ Կարծեցինք, որ… Ա. Կարծեցիք, պիտի մեռցնէիք զիս եւ կարծեցիք… կարծելով պիտի մեռնէի։ ( Քթէն բերնէն արիւն կը վազէ ) էհ, փոխարինութիւն կը պահանջեմ. պարոն, դատի պիտի քաշեմ ձեզի: ԹՈՎՄԱՍ Ներեցէք: Ա. Ներեմ… պիտի մեռնէի ես… ՄԱՐԹԱ, ցած առ Թովմաս Գինով է… օղի մը առ, կը լռէ: ԹՈՎՄԱՍ Մանչուկ, մեր բարեկամին օղի բեր: Ա. Ինչ եւ է… ( Մեկուսի ) գոնէ օղի մը վաստկեցանք: ( Բարեկամներուն քովն երթալով ): Բ. Ինչ եղար, բարեկամ: Ա. Վարպետութիւն մը ընել ուզեցինք, ծեծ կերանք, ինչ գիտնամ, օղի մը խմեմ երթանք. արիւնը տես ինչպէս կը վազէ քթէս: ( Կը խմէ, կը մեկնին երեքը մէկտեղ ): ՍՈՖԻ Բաւ է, նստինք, քիչ մը հանգչինք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Շատ աղէկ: ԹՈՎՄԱՍ Նիկո, փնտռէ նայինք… բայց այս անգամուն պէս չսխալինք: ՆԻԿՈ Դուք անհոգ եղիք, ես պիտի գտնեմ զանոնք ( Թափառնիկոսին քովն երթալով ): Պարոն Թափառնիկոսը տեսաք հոս: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, մեկուսի Նիկոյին ձայնն է: ( Բարձր` ձայնը փոխելով ) Ինչ պիտի ընէիք: ՆԻԿՈ Ճշմարիտը կ՚ուզես հասկնալ, պիտի ծեծէինք, վասնզի իր կինը թողեր, պարոն Թովմաս կ՚ըսեն, վաճառականի մը կինը կը սիրէ. նամակները բռնեցինք, որոնք պարոն Թովմասի գրպանն են: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, մեկուսի Նամակները առեր են: ( Գրպանները խառնելով ) Իրաւ որ ես չտեսայ զինքը: ( Մեկուսի ) Նամակները հոս չեն: ՆԻԿՈ Թէ որ տեսնելու ըլլաք զինքը, մի զրուցէք թէ պիտի ծեծենք, որպէսզի չի փախչի: ՍՈՖԻ, մեկուսի Ով Աստուած իմ, իմացուեր է: ՄԱՐԹԱ Կը տեսնէք, մեր Նիկոն ինչ վարպետութեամբ կը փնտռէ: ԹՈՎՄԱՍ Ես ալ ան կը դիտեմ: ՍՈՖԻ Բռնուեցանք, պարոն Թափառնիկոս, ըսածիս պէս է գործը, Կիրակոսը իմացաւ մեր տնէն դուրս ելնելը եւ ամուսնոյս իմաց տուաւ, որ ելեր հոս եկած է: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ես ալ աւանակի պէս նամակները ձեր տունը թողեր եմ. վարպետութեամբ մը զանոնք գրպանէն գողնալու ճար մը փնտռելու է, վերջը ինձի թող. ես կրնամ արդարացնել մեզի: ՍՈՖԻ Ինչպէս գողնալու է: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Քովը կ՚երթաս, կը քծնիս, երբեմն իրեն գինի հրամցընելով խօսակցութեան կը բռնես, սիրոյ վրայ կը խօսիս եւ կամացուկ մը կը գողնաս գրպանէն: ՍՈՖԻ Թէ որ զիս ճանչէ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ձայնդ փոխելու ես: ՍՈՖԻ Թէ որ դիմակս վար առնէ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Չկրնար առնել, քաղաքավարութեան դէմ է: ՍՈՖԻ Փորձենք ուրեմն: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Քաջալերուէ, Սոֆի, թէ որ յաջողելու ըլլաս, մեծ յաղթանակ մը կանգնած պիտի ըլլաս, քեզ տեսնեմ: ( Սոֆի Թովմասին քովը կ՚երթայ ): Տեսնենք սա խաղը ինչպէս պիտի վերջանայ: ՍՈՖԻ, առ Թովմաս Գինի կը հրամմէք, պարոն: ԹՈՎՄԱՍ Ով է այս կինը: ՄԱՐԹԱ Պարահանդէսներու մէջ այսպիսի անծանօթ կանայք շատ կը գտնուին, որք անմիտներ որսալու համար կը պտըտին: ԹՈՎՄԱՍ Գինի ուզեցիք, օրիորդ: ՍՈՖԻ Այո, պարոն Թով… ( Մեկուսի ) Քիչ մնաց, որ անունը պիտի տայի: ԹՈՎՄԱՍ Հրամմէ խմէ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Տեսնենք պիտի կարենայ յաջողիլ։ ՍՈՖԻ, առ Մարթա Դուք չէք խմեր, պարոն: ՄԱՐԹԱ Շնորհակալ եմ: ՆԻԿՈ, պտըտելով Եթէ չկարենամ ձեռք բերել սա անամօթ սրիկաները… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, իւրովի Թէ որ ձեռք անցնինք, խայտառակ պիտի ըլլանք աշխարհի առջեւ: ԹՈՎՄԱՍ, առ Մարթա ցած Ասիկա համարձակ կնկան մը կը նմանի. կրնանք իրեն հարցնել եւ տեղեկութիւններ քաղել, հարցնենք անգամ մը, կարելի է որ տեսած ըլլայ: Օրիորդ, ձեզի քանի մը հարցումներ ունիմ ընելիք, կը բարեհաճիք պատասխանել: ՍՈՖԻ, մեկուսի Եղելութեան տեղեկանամք: ( Բարձր ) Հարցուցէք, պարոն, յօժար կամօք պատասխանելու պատրաստ եմ, ինչ որ ալ ըլլայ ձեր հարցմունքը: ԹՈՎՄԱՍ Ապրիս, աղջիկս, շատ օրեր տեսնես, անունդ ինչ է: ՍՈՖԻ Անունս… անունս… իրաւ որ միտքս չի գար… Թերեզա է… Թերեզա: ԹՈՎՄԱՍ Կարգուած էք: ՍՈՖԻ Չէ, ես չեմ ուզեր կարգուիլ եւ գերի ըլլալ, ասանկ ինքնիր գլխուս խաղաղ կեանք մը կը վարեմ: ԹՈՎՄԱՍ, ցած առ Մարթա Ըսածիս պէս լիրբ աղջիկ մ՚է: ( Բարձր ) Ձեզի հարցնելիքս սա է որ, տեսաք պարոն Թափառնիկոսը: ՍՈՖԻ Թափառնիկոս… Թափառնիկոս… Ով է աս մարդը: ՄԱՐԹԱ Ատամնաբոյժ մը: ՍՈՖԻ Ակռանիդ կը ցաւի: ՄԱՐԹԱ Ակռայ… ՍՈՖԻ Հասկցայ… հասկցայ ով ըլլալը, Արեւելեան ատամնաբոյժն կը հարցնէք: ԹՈՎՄԱՍ Ճիշտ: ՍՈՖԻ Բարեկամս է, ծանօթութիւն ունիմ հետը, ծեր, նախանձորդ կին մը ունի: ՄԱՐԹԱ, մեկուսի Ուրիշ կնիկներ ալ կը սիրէ: ԹՈՎՄԱՍ Տեսաք զինքը հոս: ՍՈՖԻ Չտեսայ, վասնզի հոս եկած չէ, թէ որ գալու ըլլար, անպատճառ զիս պիտի գտնէր: ԹՈՎՄԱՍ Աս կողմերը ուրիշ պարահանդէսներ ալ կան այնպէս չէ: ՍՈՖԻ Այո, կան. ինչու այսքան բարակ բարակ հարցումներ. ինչ կայ, պատմեցէք ինձի եղելութիւնը, եւ կը խոստանամ ձեզի ծառայութիւն մը ընելու: ԹՈՎՄԱՍ Էհ, օրիորդ Թերեզա, աս Թափառնիկոսը աղէկ մարդու չնմանիր, սրիկային մէկն է: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, ինքնիրեն Իմ գովեստս կ՚ընեն: ՍՈՖԻ Մի սրդողիք, հանդարտեցէք, տեղն ի տեղ յայտնեցէք ինձի ձեր գաղտնիքը, թերեւս կրնամ ձեզի օգտակար ըլլալ, բայց առաջ մէյ մէկ հատ տնկենք: Մանչուկ, մանչուկ, գինի բեր: ՄԱՐԹԱ Այո, թող պատմէ, ինչ ձուն բերաւ մեր գլխուն անօրէնը, եւ կ՚ըսէ թէ իւր կինը նախանձորդ է: ՆԻԿՈ Անիծեալ մարդ, ինչպէս ծեծեց տիկինը: ԹՈՎՄԱՍ Կինս ակռայի ցաւ ունիմ ըսելով, զինքը տունը կանչել տուաւ: ՍՈՖԻ Վասնզի քաղաքիս մէջ շատ համբաւ ունի: Ատամնաբուժութեան արուեստը գրեթէ նորէն հնարեց. իմս ալ երկու երեք անգամ ակռաներս նայեցաւ. սուտ չեմ կրնար խօսիլ, ապերախտութիւն ըրած կ՚ըլլամ, երկու ժամուան մէջ բուժեց, ձեռքը շատ թեթեւ է, բնաւ չցաւցուներ: ( Մեկուսի ) Նամակը գողնալուն մէկ ճարը: ԹՈՎՄԱՍ Ատամնաբոյժին եկած ժամանակը կինս ակռայի ցաւէն կը մեռնէր, թող սատկէր, անպատիւ կին: ՍՈՖԻ Ինչու համար սատկի, մեղք չէ… կրնաք ըսել ինձի, թէ ով էք դուք: ԹՈՎՄԱՍ Ներեցէք, ով ըլլալս չեմ կարող յայտնել, որպէսզի ձեր առջեւն ալ անպատիւ չըլլամ: Վերջապէս այս ատամնաբոյժը զիս գինով ըրաւ: ՍՈՖԻ Որպէսզի ակռային ցաւէն չվախնաս: ԹՈՎՄԱՍ Անկողնոյս մէջ պառկեցուց զիս: ՍՈՖԻ Որպէսզի հանգիստ ըլլաս: ԹՈՎՄԱՍ Մէկ երկու ժամու չափ քնանալէն վերջը ձայն մը դպաւ ականջս, որ զիս կը կանչէր: ՄԱՐԹԱ Ես էի կանչողը: ՆԻԿՈ Մենք ալ դուրսը կը սպասէինք: ԹՈՎՄԱՍ Մէկէն ի մէկ արթնցայ եւ սա պարոնին հետ ալ վիճաբանութիւն ըրինք: ՍՈՖԻ Վիճաբանութիւն… եւ ինչու: ԹՈՎՄԱՍ Երբ ըսաւ, որ Թափառնիկոսը կինս կը սիրէ, եւ թէ խօսք մէկ ըրեր են զիս խաբելով պարահանդէս երթալ. կին մը իրեն գործակից գտնելով իր ամուսինը մատնէ. ( Սոֆի, որ Թովմասին ձախ կողմը նստած է, նամակը գրպանէն կը գողնայ ): Կրնաք գուշակել, թէ ինչ աստիճան քարասիրտ կին մը ըլլալու է, որ յանդգնի այսպիսի չարագործութեան ձեռք զարնել: ՍՈՖԻ, մեկուսի Նամակը գողցայ: ԹՈՎՄԱՍ Առջի բերան չհաւատացի պարոնին ըսածներուն, իսկ երբ կնկանս նամակը տեսի, որ Թափառնիկոսին գրած էր, այն ատեն իրազգած եղայ, ու հագուստս փոխելով ծեր հասակիս մէջ փողոցն ինկայ, որ իրենց հետքը գտնելով արդար վրէժխնդրութիւն պահանջեմ, եւ պարոն Թափառնիկոսի կինն ալ այնքան համեստ, բարեպաշտ մէկն է. ինքն անձամբ մեր տունը եկաւ, աչերէն արտասուք կը վազէին. ինչ անպատւութիւն ընտանիքի համար, խեղճ Մարթա: ՍՈՖԻ Բայց արդէն Թափառնիկոսի կինը սիրուելու տեղ մը չունի, պառաւ, ցնդած, ցմտռքած ծերին մէկն է: ՄԱՐԹԱ, մեկուսի Համբերելու է: Բազմութիւնը կամաց կամաց երթալ կը սկսի։ ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, ինքնիրեն Խօսակցութիւննին դեռ չլմնցաւ: ԹՈՎՄԱՍ Թէպէտ եւ այնպէս, երիտասարդութիւնը գեղեցիկ էր, չքնաղ կին մ՚էր, պաշտելի էակ մ՚էր: ՍՈՖԻ Վերջապէս նամակը… ԹՈՎՄԱՍ Նամակը ես կարդացի դողալով… ՍՈՖԻ Թշնամութիւն ըլլալու է, պէտք չէ որ ամէն կնկան խօսքին եւ ստորագրութեամբ գրուած նամակներուն պարունակութեանը հաւատք ընծայէք. վասնզի շատ անգամներ այնպիսի սուտ խօսքերով եւ կեղծ գրութիւններով մարդիկ խաբուելով, յանիրաւի կը մեղադրեն իրենց կիները ու վէճի մը ծննդեան առիթ կու տան, ուստի լաւ մտածեցէք, կարելի է թշնամանք մը, կամ… ՆԻԿՈ Ինչ թշնամանք… տիկինը անանկ ծեծեց, որ խեղճին ոտքը ձեռքը կապեց: ՍՈՖԻ Եւ զինքը գտնելու համար հոս եկար: ԹՈՎՄԱՍ Այնպէս է… Դուք չտեսաք զինքը: ՍՈՖԻ Այո, պարոն, ոչ. թէ որ հոս ըլլար, անպատճառ զիս պիտի տեսնէր. աւելի եւս կ՚ուզէք ձեզի յայտնապէս խոստովանիմ. Թափառնիկոս իզմէ ուրիշ կին մը չսիրեր. եւ զձեզ ապահովելու համար, կ՚երդւըննամ, որ ես եմ իր սիրուհին. ուստի ձեր այս խօսքերը բոլորովին անտեղի են եւ կասկածնիդ անհիմն, ինչ ատեն կ՚ըսէք որ ձեր կինը կը սիրէ: ՄԱՐԹԱ, մեկուսի Աւելի գէշն: ՍՈՖԻ Պարոն Թափառնիկոս զիս սիրելու շատ մը իրաւունք երեւան կը բերէ. կինը հարիւր տարուան դուռը զարկեր ներս մտեր է. մինչդեռ ինքը դեռ քառասուն տարուան երիտասարդ մը՝ ծերութեան դռնէն դուրս, ինչպէս կրնայ հետը ապրիլ. ասկէ զատ կինը զզուելի բնութիւն մը ունի. շատ նախանձորդ է կ՚ըսէ: ՄԱՐԹԱ, մեկուսի Ինչեր կը խօսի լիրբը: ( Բարձր ) Երթանք մենք, քանի որ նամակները մեր քովն են այսօր կամ վաղը զիրենք պիտի գտնենք, վրէժնիս կը լուծենք: ԹՈՎՄԱՍ Շատ աղէկ, երթանք: ՍՈՖԻ Կը ցաւիմ, պարոն որ չկրցի ձեր ծառայութեան մէջ գտնուիլ, նաեւ կը խղճամ վրադ, որ այդ ծեր հասակին մէջ, թշնամիի մը խարդախութեան հաւատալով, կնոջդ վրայ այնքան զրպարտութիւններ դիզեցիր, գնա տունդ, հանգիստ եղիր… բայց մնաք բարովի ատեն ալ խմենք, թէ որ կը հաճիք իմ ձեռքէս գաւաթ մը գինի ընդունիլ: ( Կը լեցնէ ) Հրամմեցէք: ԹՈՎՄԱՍ Կենդանութիւն: ՍՈՖԻ Անուշ անմահութիւն: ԹՈՎՄԱՍ Կ՚աղաչեմ, թէ որ հոս գալու ըլլան մ՚ըսեր, որ զիրենք փնտռեցինք, որ չփախչին. թէ որ կ՚ուզես քեզի ստակ ալ կու տամ: ՍՈՖԻ Այդ մասին անհոգ եղիք: ԹՈՎՄԱՍ Մնա բարով: ՍՈՖԻ Երթաք բարեաւ: ( Թովմաս, Մարթա, Նիկո, կ՚երթան ): ՏԵՍԻԼ Զ. ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ եւ ՍՈՖԻ Դրսէն անձրեւի ձայնը կը լսուի ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Կեցցես, Սոֆի։ ՍՈՖԻ Տեսար, ինչպէս յաջողեցայ. կ՚ըսէք որ կանանց ձեռքէն գործ չի գար: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ինչ ըսիր, ինչ ըսին: ՍՈՖԻ Քեզի գրած նամակս գրպանէդ ինկեր է մեր տունը, անոնք ալ առեր բացեր կարդացեր են, հիմա ճարպիկութիւն մը հնարելու է ինքզինքնիս արդարացնելու համար: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Նամակները չգողցար գրպանէն: ՍՈՖԻ Մէկ հատ մը միայն կար, անիկա առի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Տուր տեսնեմ. տար Աստուած, որ քու գրածդ ըլլար, վասնզի գրպանիս մէջ երկու նամակ կային, մէկը քուկդ է, միւսը ուրիշէ մը… ՍՈՖԻ Ուրիշէ… ուրիշէ… ով է այս ուրիշը: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Առեւտրական գործերու վրայօք նամակ մը: ՍՈՖԻ Կը ստէք, պարոն. ինչ է այն նամակին իմաստը, պատմէ ինձի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ճշմարիտը կ՚ուզես, ընտանեկան գաղտնիք մ՚է, զոր սրտիս մէջ պահեր եմ: ՍՈՖԻ էհ, պարոն Թափառնիկոս, պարահանդէսի մէջ մեզնէ ուրիշ մարդ չմնաց: ( Դիմակը հանելով ) Դիմակնիս վար առնենք եւ այնպէս խօսինք. ( Թափառնիկոսին դիմակը կը քաշէ ): Մինչեւ այսօր քեզմէ գաղտնիք մը ծածկած չունիմ, թէ որ կ՚ուզես ինձի հաւատարիմ մնալ եւ իզմէ սիրուիլ, ինչ որ ալ ըլլայ այդ գաղտնիքը, զոր սրտիդ մէջ պահեր ես, կը պարտաւորիս ինձի հաղորդելու, ապա թէ ոչ, շուտով պիտի հասկնամ, որ ինէ ուրիշ կին մ՚ալ կը սիրես: Թող մեր սիրոյ շղթայն այս վայրկեանէն խորտակի, էհ, գիտես որ մեծ ամօթ է մարդու մը երկու կնիկ սիրել: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Չէ, անուշիկս, չէ, սիրունիկս, քեզմէ զատ ուրիշ մը սիրած չունիմ եւ չպիտի ունենամ, սէրս քեզի նուիրած եմ. կ՚ուզեմ որ միշտ քու քովդ մնայ. ինչու ասանկ կասկածներու կ՚երթաս: Այն նամակը աղջիկիս ուղղեալ է, եւ ինչպէս որ ձեզի յայտնի է, նշանուած է, ուրիշ նորելուկ պատանի մը կ՚ուզէ իրեն գրաւել աղջիկս, ահա աս է գործը… ՍՈՖԻ Ապրիս… կեցիր հիմա կարդամ նամակը եւ երթանք, վասնզի անձրեւը դադրելիք չունի: ( Կարդալով ). «Առ պարոն Թովմաս Մելքիսեդեկեան»: Ահ, սխալմամբ ուրիշ նամակ առած ենք, ասոր գրերը չեն կարդացուիր… շատոնց ի վեր գրուած է իմ ամուսնոյս ուղղեալ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Կարդայ տեսնենք մէջը… ՍՈՖԻ, կարդալով «Անցեալ… օր… եկեղեցիէն… ելած ժամանակդ…» չեն կարդացուիր որ… ՏԵՍԻԼ է. ՆՈՅՆՔ, ՄԱՐԹԱ, ԹՈՎՄԱՍ, ՆԻԿՈ ԹՈՎՄԱՍ, վազելով Աս անձրեւին ուր պիտի երթանք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Դիմակները… ՄԱՐԹԱ Ինչ անձրեւ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, ձեռքով երեսը ծածկելով Ուր փախչինք: ՍՈՖԻ Դիմակները… ՄԱՐԹԱ Եկէք, հասէք, Նիկո… ԹՈՎՄԱՍ Վայ շուն շան որդիներ… ՆԻԿՈ Ուր է, բռնեցէք ծեծեմ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Փախչինք: ( Թափառնիկոս եւ Սոֆի դռնէն դուրս ելնելու կը ջանան: Մարթա Թափառնիկոսին շրջազգեստէն բռնած կը քաշէ, Թովմաս ասդիս անդին վազվռտելով Սոֆին բռնել կ՚աշխատի. Թափառնիկոսի եւ Սոֆիի մէյմէկ ոտքը դուրս` փախչելու կը ջանան, որք կ՚արգիլեն Թովմաս ու Մարթա ): [ՎԵՐՋ Դ. ԱՐԱՐՈՒԱԾՈՅՆ] ԱՐԱՐՈՒԱԾ ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ՏԵՍԻԼ Ա. ԵՐԱՆԵԱԿ, աթոռի վրայ նստած թաշկինակ ի ձեռին աչերը կը սրբէ Սէր… սէր. այս գիշեր ալ վանեցիր արտեւաններէս այն անուշ նինջը, որ սիրահարեալ սրտերու առժամանակեայ հանկուցիչն է. բաբէ, կը փախչիս աչքերէս, զրկուեցայ ես քեզմէ, միայն արտասուք թափել մնաց ինձի բաժին եւ այն այս երիտասարդ հասակիս մէջ: Ամբողջ գիշեր թաշկինակ ի ձեռին արտասուքս սրբելով ժամերուն անցնելուն կը սպասէի անկողնոյս մէջ… Ով Աստուած իմ, սիրոյ թակարդին մէջ իյնողներուն ինչ դժուար է եղեր քնանալը… սիրականէն հեռու: Ոհ, նինջդ անուշակ, անհաշտ թշնամիդ սիրոյ, ուր ես, եկուր ծանրացիր արտեւաններուս վրայ եւ ցրուէ մտքէս դառն խորհուրդները, որք զիս ի գերեզման պիտի մղեն: Ահ, Լեւոն, չքնաղդ իմ Լեւոն, քեզմէ հեռու մեռեալ եմ ես, քու ներկայութիւնդ է, որ հոգի կու տայ ինձի, կը սիրեմ զքեզ մահու չափ, կեանքս քեզի հետ անցնելու որոշած եմ, քեզի նուիրած եմ իմ սիրտս, քեզի համար ստեղծուած եմ… թող հայրս սպառնալեօք խրոխտայ եւ անէծք թափէ գլխուս, ընդունայն է… թող մեր սիրոյ ամրապինդ շղթայն քայքայել աշխատի, անօգուտ է. չպիտի յաջողի իր բարբարոսական ձեռնարկութիւնը: Ահ, Լեւոն, առաջին անգամ որ տեսայ զքեզ, սիրեցի, քու մէկ նայուածքդ հրապուրեց զիս. եւ երբ խօսիլ սկսար, բառերը սիրաբոյր շուրթերէդ սահելով, սիրտս մտան վիրաւորեցին զանիկա, ոչ ոք կրնայ բուժել այն վէրքը բացի քեզմէ: Քու շունչդ զեփիւռի պէս քաղցր է, եւ երբ քաղցրաբոյր շուրթերէդ սկսի փչել անուշ բուրումն, կը ծաւալի շուրջանակի. իբր թէ անուշահոտ իւղի սրուակի բերանը բացուէր, իսկ երբ շուրթերդ անշարժ դիրք մը առնուն, վարդի նախանձն կը յուզին. աղջիկ մ՚եմ, չեմ կարող նկարագրել, բանաստեղծ մը ըլլալու էի, որ ճիշտ քու պատկերդ ըսէի, եւ աղջիկ մը այսպիսի պատանի մը չպաշտէ, զով սիրէ… ինչպէս սիրտս կը բաբախէ: ( Պատուհանէն նայելով ) Ինչ կը տեսնեմ, Լեւոնն է… արդեօք կը սխալիմ: ( Աչքը սրբելով ) Նա ինքն է: ( Ասդիս անդին վազելով ) Զիս գրկելու կու գայ, հասիր, Լեւոն… միս մինակ եմ… հասիր անգամ մը փարիմ քեզի: ( Ցնորածի պէս ) Եկուր վարդագեղ այտերէդ սիրոյ պտուղներ քաղեմ ( Միշտ վազելով ): ՏԵՍԻԼ Բ. ՆՈՅՆ, ՆԻԿՈ ՆԻԿՈ, վազելով Փախան թշուա… ԵՐԱՆԵԱԿ, առանց Նիկոյին երեսը նայելու կը պլլուի Ահ, իմ սիրուն Լեւոնիկս… ՆԻԿՈ Ինչ կ՚ընէք, օրիորդ, պիտի խղդէք զիս: ԵՐԱՆԵԱԿ Ահ դուն… ՆԻԿՈ Ես ինչ յանցանք ունիմ… ես բռնեցի, անոնք փախան: ԵՐԱՆԵԱԿ Ահ, ես եմ, չբաժնուիս: ՆԻԿՈ Թող զիս, երթամ գտնեմ: ԵՐԱՆԵԱԿ, միշտ պլլուած Ահ, կ՚ուզես զիս թողուլ: ՆԻԿՈ Օրիորդ… տիկին, փախուցիր: ԵՐԱՆԵԱԿ Դուն կ՚ատես զիս… դուն, Լեւոն: ՆԻԿՈ Խելքդ գլուխդ բեր: ԵՐԱՆԵԱԿ Դուն Լեւոնն ես, որ ուրիշի կերպարանօք կը ներկայանաս: ՆԻԿՈ Ես Նիկոն եմ, ձեր ծառան: ԵՐԱՆԵԱԿ Զիս խաբել կ՚ուզես… պատուհանէն տեսայ դուն Լեւոն… ՆԻԿՈ Օրիորդ, Լեւոնը չեմ ճանչնար, եւ ոչ ալ Լեւոնն եմ: ԵՐԱՆԵԱԿ Լեւոնն ես դուն, Լեւոն… ( Պլլուած ): ՆԻԿՈ Լեւոնն ես… Լեւոնն ես… աս ինչ փորձանքի հանդիպեցանք, բռնի Լեւոն ընել կ՚ուզէ զիս… թող զիս երթամ, գործ ունիմ, օրիորդ, ես չեմ Լեւոնը, սատկի շուն շան որդին ով որ է. ես Լեւոնը չեմ գիտեր: ԵՐԱՆԵԱԿ Դուն Լեւոնն ես, դուն ինքզինքդ չես ճանչնար: ՆԻԿՈ Ըսելիք չմնաց. կարելի է որ ես սխալած ըլլամ: ԵՐԱՆԵԱԿ Հերիք է, մի տանջեր զիս, քեզի համար կեանքս վտանգի մէջ դրած եմ: ( Պագնելով ) Որքան կը փափաքէի քեզ համբուրել. եւ դուն զիս չես պագներ: ՆԻԿՈ Համբուրեմ, տիկին… համբերէ… համբուրէ քիչ մը, հիմա կը համբերեմ… համբուրեմ ըսել կ՚ուզեմ. ես ասանկ բան ըրած չունիմ… քաջալերուէ, Նիկո: ( Կը համբուրէ ) Ահ… ( Լեւոնը դրան առջեւ կը տեսնուի ): Ծունկերս կը դողդողան ( Երանեակ աթոռի վրայ կ՚իյնայ ): ՏԵՍԻԼ Գ. ՆՈՅՆՔ, ԼԵՒՈՆ ԼԵՒՈՆ, վազելով Ինչ կը տեսնեմ. այ ուխտադրուժ աղջիկ… ինձի այնքան գգուանք եւ հիմա ծառային հետ. ապերախտ ծառայ… ( Նիկոն կը հրէ ) ըրածդ ինչ է: ՆԻԿՈ Ըրածս… ըրածս… ես ինչ գիտնամ, բան մ՚է կ՚ընեմ… ես ծառայ մ՚եմ, ինչ որ հրամայէ օրիորդը, զայն կատարելու պարտաւոր եմ… ինձի կ՚ըսէ, որ դուն Լեւոնն ես… ես Լեւոն չեմ, կ՚ըսեմ. անիկա կը պնդէ, թէ ես Լեւոնն եմ. էհ, ըսի, հարկաւ ինքը իզմէ աղէկ գիտէ ով ըլլալս, ինչ ըսեմ, մինչուկ հիմա ինքզինքս Նիկո գիտէի, սխալած եմ, Լեւոն եմ եղեր… ով գիտէ, ինչ շուն շան որդի սրիկային մէկն է աս Լեւոնը. դուք կը ճանչնաք զինքը թերեւս. համբուրէ զիս ըսաւ. ես, որ մինչեւ հիմա աս բառը շատ քիչ անգամ լսած եմ, գործողութիւնն ալ տեսայ. եւ դուն կը հարցնես, թէ ինչ է ըրածս. աղուոր հարցմունք: ԵՐԱՆԵԱԿ, սթափելով Ուր եմ ես… ( Լեւոնը տեսնելով ) ահ, Լեւոն դուն… դուն… ԼԵՒՈՆ Ես… ես… կարծեմ անյարմար ժամանակին եկայ… ճիշտ այն կէտին, որ Նիկոն համբոյր կը թափէր այտերուդ: ԵՐԱՆԵԱԿ Նիկոն… Նիկոն… ահ, քնացած ժամանակս… թերեւս… ԼԵՒՈՆ Ահ, թշուառական… ( Կը զարնէ Նիկոյին, որ կը փախչի ): ԵՐԱՆԵԱԿ Ինչ է Նիկոյի յանցանքը: ԼԵՒՈՆ Դեռ կը համարձակիս հարցնելու, դռնէն ներս մտած ատենս քեզ կը համբուրէր, եւ դուն անխօս… ԵՐԱՆԵԱԿ Միթէ դուն չէիր, որ կու գայիր: ԼԵՒՈՆ Ինչ կ՚ըսէք, ես հիմա եկայ: ԵՐԱՆԵԱԿ Պատուհանէն տեսայ, որ կու գայիր… չգիտեմ վրաս թմրութիւն մը եկաւ, աթոռի վրայ ինկայ… եւ… ԼԵՒՈՆ Նիկոն իզմէ առաջ մտած ըլլալուն պահուեցայ, որ ելնէ վերջը մտնեմ. երբ տեսայ, որ ելնելիք չունի, դուռն ալ բաց էր, մտայ, եւ տեսայ որ… ԵՐԱՆԵԱԿ Ներէ, ցնորեալ սիրուհւոյդ… ուրեմն Նիկոն սխալմամբ… ( Լալով ) թշուառ եմ ես… ԼԵՒՈՆ Սրբէ արցունքդ, կը ներեմ քեզի… ԵՐԱՆԵԱԿ Բոլոր գիշերը չքնացայ… մէկը չկրցի գտնել, որ ղրկէի քեզի իմաց տալու թէ գայիր. միս մինակ էի… եւ հիմա որ առտու եղաւ… ԼԵՒՈՆ Նամակդ առնելուս պէս շուտով տնէն ելայ պարահանդէս գացի, հոն ալ քիչ մը նստայ, տուն դարձայ, որ պառկիմ քնանամ… չկրցի քնանալ որ… ԵՐԱՆԵԱԿ Ինչ նամակ… ես չգրեցի: ԼԵՒՈՆ Դեռ ցնորած ես. գրածդ չես յիշեր. մանաւանդ իմացուցած էիր, թէ այս առտու կանուխ գամ: ԵՐԱՆԵԱԿ Կը սխալիս, Լեւոն… ԼԵՒՈՆ Ինչպէս կը սխալիմ, իմ նամակս ալ ընդունած ըլլալդ գրած էիր: ԵՐԱՆԵԱԿ Ես նամակ չառի քեզմէ… որու հետ ղրկեցիր: ԼԵՒՈՆ Մեր ծերուկ Անթառամին հետ. եւ ինչպէս որ ապսպրած էիր, պատուիրեցի, որ խոհանոցին պատուհանէն վար նետէ: Բայց… նստելու աթոռ չունիք հոս: ԵՐԱՆԵԱԿ Զարմանալի բան… սա խուցին մէջ աթոռ կայ, երթամ բերեմ: ( Երթալու վրայ ): ԼԵՒՈՆ Թող ինձի ես բերեմ: ԵՐԱՆԵԱԿ Ինչպէս կրնայ ըլլալ, որ ինձի նամակ գրէ եւ ես ալ պատասխանը ղրկեմ… բոլորովին անծանօթ են ինձի այս նամակագրութիւնները… խոհանոցին մէջ փնտռեմ նայիմ իր նամակը: ( Կ՚երթայ ): ՏԵՍԻԼ Դ. ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, վերջը ԼԵՒՈՆ, ԵՐԱՆԵԱԿ ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, վազելով Շունչս հատաւ վազելէն, այնչափ խայտառակութիւն… խեղճ Սոֆիս ալ ետեւէս կը վազէր, իյնալով ելնելով. տես սա երկու ցնդած պառաւներուն ըրածը` մեզի բռնելու համար պարահանդէս եկած են… թէ որ իմացուի ասոնք… ով կը կանչէ զիս իր տունը… անպատիւ եղայ ( Աթոռի վրայ կը նստի ): ԼԵՒՈՆ, աթոռ բերելով Ահ, Երանեակ, քու սիրոյդ համար… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ահ, իմ սիրոյս համար… ( Փատով կը ծեծէ ) ահ, իմ սիրոյս համար… ուրիշ տեղ մը որոշենք տեսնուելու համար… առանձին մնանք… քեզի կը պատմեմ հօրդ ատամնաբուժութիւնը: ( Միշտ ծեծելով ) Շատ կը սիրեմ զքեզ… լեզուով չեմ կրնար բացատրել, ուր մնաց թէ… փատով… թէ որ ինձի նամակ գրելու ըլլաս… հասցէն այսպէս ըլլայ. առ Հ. Գ. Կ. Լեւոն, Սիրահարեալներու փողոց, թիւ 20. ԼԵՒՈՆ Ինչու կը զարնէք, պարոն: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Շատ կը սիրեմ զքեզ… ԵՐԱՆԵԱԿ Բաւ է, բաւ, բարբարոս մարդ, չես ամչնար ուրիշ կնիկներ կը սիրես այդ տարիքիդ մէջ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Դէմ կը խօսիս: ԵՐԱՆԵԱԿ Այո, կը խօսիմ. ասիկա իմ հոգիս է, դուք զայն մեռցնել կ՚ուզէք… կը սիրեմ զինքը, ամուսինս է, կ՚իմանաք: ՏԵՍԻԼ Ե. ՆՈՅՆՔ, ՍՈՖԻ ՍՈՖԻ Շունչս հատաւ վազելէն… քեզ ալ կորուսի… ինչ ընեմ, ուր պահուիմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Մի խօսիր, գնա պահուէ սա խուցին մէջ: ԼԵՒՈՆ Կը խնդրեմ, պարոն Թափառնիկոս, լսէ աղաչանքս, աղջիկդ ինձի տուր, զինքը երջանիկ պիտի ընեմ, կ՚աղաչեմ, անգութ մ՚ըլլար, իր սիրովը կ՚այրիմ, կը տոչորիմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ինչ որ կ՚ուզէք ան ըրէք, կորսուեցէք, աչքս չտեսնէ։ ( Կը նստի աթոռի վրայ ): ՏԵՍԻԼ Զ. ՆՈՅՆՔ, ԹՈՎՄԱՍ ԹՈՎՄԱՍ Վերջապէս ձեռք բերի զինքը, բարեւ, պարոն: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, աթոռէն ելնելով Հրամմեցէք պարոն, Թովմաս… այսքան կանուխ… երէկ գիշեր աղուոր զուարճացանք, բաւական գինի խմեցինք… ես ալ հիմա արթնցայ… գիշերուան հագուստովս կը նստիմ: ( Մեկուսի ) Կեղծենք: ԹՈՎՄԱՍ Ձեզի հետ խօսելու եկայ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Կրնաք խօսիլ… բայց առաջուց ըսէք ինձի, տիկինին ցաւը ինչպէս եղաւ: ԹՈՎՄԱՍ Շատ հանգիստ է, ձեզի ալ բարեւ ըրաւ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ողջ ըլլայ, խեղճը որքան կը տանջուէր: ԹՈՎՄԱՍ Ձեզի քանի մը խօսք պիտի զրուցեմ, բայց մի սրդողիք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Սրդողիլն ինչ ըսել է. հրամմեցէք խօսեցէք… սուրճ մը բեր, Նիկո: ԹՈՎՄԱՍ Դուն սրիկային մէկն ես… դուն անառակին մէկն ես… դուն սինլքորին մէկն ես… դուն բարբարոսին մէկն ես… դուն խարդախ մէկն ես… վերջապէս մարդու կերպարանքով իշուն մէկն ես… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ով ըսաւ: ԹՈՎՄԱՍ, պոռալով Ով կարծեցիր զիս… կինս առնես պարահանդէս տանիս: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Հիւանդ էր, օդափոխութեան համար տարի: ԹՈՎՄԱՍ Զիս կը խաբէք, սրիկաներ, աշխարհի առջեւ քեզ իբրեւ սրիկա մէկը ներկայացնելէն ետքը վրէժ ալ պիտի լուծեմ: ՏԵՍԻԼ է. ՆՈՅՆՔ, ՄԱՐԹԱ ՄԱՐԹԱ Աստուած փորձանքնիդ տայ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Աս ով է: ՄԱՐԹԱ Տես ով եմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Պարոնը կարծեմ իմ կինս է: ՄԱՐԹԱ Այդպէս է, անիծից ծնունդ. ինչպէս, շատ աղուոր է: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ինչ բան: ՄԱՐԹԱ Սոխակի պէս կը խօսի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ով: ՄԱՐԹԱ Տատրակի պէս կը նայի, այնպէս չէ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ինչ ըսել կ՚ուզէք: ՄԱՐԹԱ Ըսել կ՚ուզեմ, որ սիրամարգի պէս պճնասէր է: Ինչպէս էր գնդասեղի ցաւը… ասկէ շիտակ բանտ պիտի երթաք; ԹՈՎՄԱՍ Պատասխան տուր, ուր կը գտնուի հիմա իմ կինս: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ինձի կը հարցնէք: ՄԱՐԹԱ Համբերեցէք, պարոն Թովմաս, հիմա ամէնն ալ երեւան պիտի գան, նախ եւ առաջ սա հագուստս փոխեմ ( Սոֆիին մտած խուցը կը մտնէ ): ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, մեկուսի Ինչպէս պիտի կրնանք ազատիլ։ ՄԱՐԹԱ, Սոֆին քաշկռտելով Ահա ձեր կինը, նամակ մ՚ալ ունի ի ձեռին… ԹՈՎՄԱՍ Սատանորդի կին, կը խաբես զիս… ինչ նամակ է անիկա, կարդա մտիկ ընենք: ՍՈՖԻ Ներէ, իմ սիրելի ամուսինս, ( Կը կարդայ ). «Առ Պ. Հ. Թովմաս Մելքիսեդեկեան». ԹՈՎՄԱՍ Ինձի համար է… չըլլայ որ առեւտրական գաղտնիք մը ըլլայ: ՍՈՖԻ, կարդալով «Սիրեցեալդ իմ, անցեալ օր եկեղեցւոյն դրան առջին կեցած ինձի սիրոյ նշաններ կ՚ուղղէիր ձեռքովդ… Քովս եղող մէկ քանի կնիկներ տեսան ու կասկածի գացին, կ՚աղաչեմ ուրիշ անգամ զգուշանաս… Թափառնիկոսին տուն չգտնուած ժամանակը… ՄԱՐԹԱ, մեկուսի Աս ինչ է… ՍՈՖԻ, շարունակելով Առտուներն են… կրնաք գալ ու տեսութիւն ընել հետս ՄԱՐԹԱ»: ԹՈՎՄԱՍ, մեկուսի Ով Աստուած իմ, ուրկէ գտար այդ նամակը… ՍՈՖԻ Ձեր գրպանէն… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Դուն սրիկային մէկն ես… դուն անառակին մէկն ես… դուն ծերացած ցնդած ցմդռկած պառաւին մէկն ես… կինս ալ անանկ է… զիրար կը սիրէք, անամօթներ, երիտասարդներէն ամչցէք: ԹՈՎՄԱՍ, շփոթուած Ես: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Էական դերանուն եզակի Ա. դէմք ուղղական: ՄԱՐԹԱ Մենք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Էական դերանուն յոգնակի ուղղական Ա. դէմք: ԹՈՎՄԱՍ Ամենեւին… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Մակբայ: ԹՈՎՄԱՍ Սուտ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ածական: ՏԵՍԻԼ Ը. ՆՈՅՆՔ, ՆԻԿՈ ՆԻԿՈ Ամէնքն ալ հոս են… ԵՐԱՆԵԱԿ Ահ, իմ սիրուն Լեւոնս… ՆԻԿՈ Կը յիշես, օրիորդ, քիչ մը առաջ ես Լեւոնն էի… ինչ աղէկ էր Լեւոնութիւնը: ԹՈՎՄԱՍ, ցած առ Մարթա Ինչպէս եղաւ որ աս նամակը իրենց ձեռքը կ՚անցնի։ ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, ցած առ Սոֆի Թէ որ այս նամակը չգողնայիր: ԼԵՒՈՆ, ցած առ Երանեակ Անգամ մը քեզի հետ ամուսնանամ: ՄԱՐԹԱ, ցած առ Թովմաս Ինչ պիտի ընենք: ՍՈՖԻ, ցած առ Թափառնիկոս Տեսնենք ինչ պիտի որոշեն: ԹՈՎՄԱՍ, ցած առ Մարթա Պատիւնիս չարատելու համար անուշի կապենք: ՄԱՐԹԱ, ցած առ Թովմաս Ես ալ այն պիտի ըսէի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ, ցած առ Սոֆի Անուշութեամբ լմնցնենք սա խաղը: ԹՈՎՄԱՍ Չէք խօսիր… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ինչ պիտի խօսիմ. իմ կինս կը սիրես: ԹՈՎՄԱՍ հապա դուն որ իմինս կը սիրես: ՍՈՖԻ Եւ տիկինը, որ իմ ամուսինս կը սիրէ: ՄԱՐԹԱ Եւ դուն որ… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Դատի ելլալու ենք, որպէսզի իրաւունքը երեւան ելնէ: ԹՈՎՄԱՍ Անպատիւ պիտի ըլլանք ամէննիս ալ: ՍՈՖԻ Թող ըլլանք, իրաւունք կ՚ուզենք մենք… ՄԱՐԹԱ Անամօթներ… ինչ իրաւունք ունիք իրաւունք ունենալու: ՏԵՍԻԼ Թ. ՆՈՅՆՔ, ՄԱՐԳԱՐ ՄԱՐԳԱՐ Բարեւ, պարոնայք եւ տիկնայք: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Բարի եկար, պարոն Մարգար, մեր դատը դուն տես. պարոնը իմ կինս կը սիրէ, ես ալ անորինը կը սիրեմ. իրաւունքը որու քով կը մնայ: ՄԱՐԳԱՐ Դուք արդէն դատը կտրեր էք, կռիւ պէտք չէ, հաշտուեցէք: ԵՐԱՆԵԱԿ հապա ես, որ Լեւոնը կը սիրեմ: ՄԱՐԹԱ Պապանձէ: ՄԱՐԳԱՐ Ահա ես ալ հրապարակաւ կը յայտնեմ միտքս, իմ փափաքս ալ ան է, որ Երանեակը Լեւոնի հետը ամուսնանայ, եւ մեծապէս շնորհակալ եմ որ առաջուց իմաց տուաւ: ԵՐԱՆԵԱԿ Պարոն Մարգարի ցուցուցած մարդասիրութենէն գոհ եմ, եւ ահա կը խոստանամ մինչեւ վերջին շունչս Լեւոնի հետ ապրիլ: ՄԱՐԹԱ Եւ դուն կը խոստանաս ինձի հաւատարիմ մնալ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Այո: ՄԱՐԹԱ Այս եղելութիւնները պիտի մոռցուին… չեղածի պէս… ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Այո, անանկ պիտի ըլլայ: ԹՈՎՄԱՍ, առ Սոֆի Ձեր ակռայի ցաւն ալ կ՚անցնի։ ՍՈՖԻ Կ՚անցնի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ամէնքնիս ալ ուխտենք իրարու հաւատարիմ մնալ, զիրար սիրենք եւ այս գաղտնիքը մեր մէջ պահենք. որպէսզի պատիւնիս չարատի: ՄԱՐԹԱ Ահ, որքան որ չար բնաւորութիւն ունենաս, դարձեալ կը սիրեմ զքեզ ( Կը պագնէ Թափառնիկոսը ): Ասանկ պարագաներու մէջ չեմ կրնար արտասուքս զսպել: ( Լալով ) Երբ կը սկսին համբոյրները բերնէս վազել, արցունքն ալ աչքէս կը հոսի. դուն զիս լաւ մը չես ճանչցեր, քեզի համար կը մեռնիմ ես: ԹՈՎՄԱՍ, լալով Զիս յարտասուս շարժեցիր, իմ սիրուն Սոֆիս… որքան ժամանակ է որ շուրթերս այտերուդ դպած չէին: ԼԵՒՈՆ Ահ, իմ Երանեակս: ԵՐԱՆԵԱԿ Ահ, իմ Լեւոնիկս: ՆԻԿՈ հապա, օրիորդ, որ զիս Լեւոն ըրիր: ՄԱՐԹԱ Աշխատէ, աղջիկս, Լեւոնը սիրելու: ԹՈՎՄԱՍ Առաւօտ եղաւ, երթանք, Սոֆի: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Քովս եկուր, անուշիկս: ՄԱՐԹԱ Ըհ, բերանդ պագնեմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ըհ, լեզուդ խածնեմ: ՍՈՖԻ, մեկուսի Ինչպէս որ ձեռքս խածաւ: ՄԱՐԹԱ Ձեռքերդ սիրեմ: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Սիրէ, սիրէ, կշտացիր: ՆԻԿՈ Ինձմէ զատ ամէնքն ալ ոտքի վրայ են: ԹԱՓԱՌՆԻԿՈՍ Ինչ կը խնդաք ( Կ՚երգէ ) Հոս դպրոց մ՚է բարոյական, Կառավարիչն է ձեր խղճի ձայն, Թատրերգութիւնք անոր դասեր, Որոնց մենք ենք դասատուներ: ( Ամէնքը մէկէն եղանակաւ ) Ինչ ծանր պաշտօն: Մնաք բարեաւ, հանդիսականք, Կ՚աղաչեմք ձեզ ալ չմոռնաք, Կերակրեցէք մեզ նիւթապէս, Որ կերակրիք բարոյապէս: ( Ամէնքը երթալու վրայ ) ՆԻԿՈ Հապա օրիորդը, որ զիս Լեւոնը ըրաւ: ՎԵՐՋ